6982-892832
Αποστολή e-mail

"Δεν υπάρχει τίποτε από μόνο του καλό ή κακό, η σκέψη μας το κάνει έτσι" - Σαίξπηρ

ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΜΕΣΩ SKYPE

Για εσάς που βρίσκεστε μακριά από την Αθήνα υπάρχει η δυνατότητα συνεργασίας μέσω Skype. Επικοινωνήστε για περισσότερες λεπτομέρειες.


ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΣΥΛΛΟΓΟΥΣ

Καλέστε για ενημέρωση σχετικά με σεμινάρια αθλητικής ψυχολογίας σε συλλόγους και φορείς.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΑΘΛΗΤΩΝ/ΜΑΘΗΤΩΝ

Πρόγραμμα ψυχολογικής προετοιμασίας για μαθητές και αθλητές. 

Επικοινωνήστε για περισσότερες λεπτομέρειες. 







ΝΕΑ

• 10-14/5/2017. 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας. Φυσική Δραστηριότητα και κατάθλιψη σε γυναίκες που έχουν νοσήσει από καρκίνο στο μαστό: Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Θεσσαλονίκη.
• 27-28/1/2017. Επιστημονική Ημερίδα: Η Μοριακή Ιατρική από το Εργαστήριο στην Πράξη – Προκλήσεις & Ερωτήματα. Πώς επηρεάζει η φυσική άσκηση την καρκινογένεση. Αθήνα.
• 9-11/12/2016. 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αθλητικής Ψυχολογίας. Η σχέση της Φυσικής Δραστηριότητας με το Προφίλ Ψυχικής Διάθεσης, την Αυτοεκτίμηση & την Ποιότητα Ζωής σε γυναίκες που έχουν επιβιώσει από καρκίνο στο μαστό. Θεσσαλονίκη.
• 4-6/11/2016. 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Συμβουλευτικής. Ο ρόλος της συμβουλευτικής στον επαγγελματικό αθλητισμό: Η μελέτη περίπτωσης αθλήτριας της Καλαθοσφαίρισης. Αθήνα
• 7-11/10/2016. 39ο European Congress for Oncology. Association between Physical Activity, Psychological Mood Profile and Self-Esteem among breast cancer survivors. Κοπεγχάγη
• 17/09/2016. Σύλλογος Εθνικός Αλεξανδρούπολης. Η συμβολή της Αθλητικής Ψυχολογίας στον αθλητισμό
• 25/06/2016. 3ο Συμπόσιο Αθλητικής Διατροφής. Η συμβολή του αθλητικού Ψυχολόγου στον έλεγχο του βάρους των αθλητών. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο
• 07/05/2016. Σύλλογος "ΑΝΑΤΟΛΗ Ν. ΙΩΝΙΑΣ" - Προαγωνιστικό άγχος και η διαχείριση του από γονείς και αθλητές
• 10/04/2016. Διατροφικές διαταραχές και ψυχολογία. Συνέντευξη στην ΕΡΑ ΣΠΟΡ, 101.8 FM
• 27/02/2016. Προαγωνιστικό άγχος και η διαχείριση του. «Σ.Α.Φ.Α.Ν.Σ. Νέα Σμύρνης»
• 21/02/2016. Ο ρόλος του γονέα στον παιδικό αθλητισμό. "Σύλλογος καράτε Κρήτη - Χανιά"
• 13/01/2016. Ο ρόλος του γονέα στον παιδικό αθλητισμό. "Σύλλογος χάντμπωλ Κορωπίου - Παπασιδέρης"
• 6/1/2016. Ο ρόλος του γονέα στον παιδικό αθλητισμό. "Σπύρος Λούης Κορυδαλλού"
• 20/12/2015. Ημερίδα Διατροφής & Άσκησης. Γυμναστικός Σύλλογος Λευκάδας "Φίλανδρος". Λευκάδα
• 10/12/2015. Ο ρόλος του γονέα στον παιδικό αθλητισμό. Συνέντευξη στην ΕΡΑ ΣΠΟΡ, 101.8 FM
• 11-12/7/2015 Ο ρόλος του γονέα στον παιδικό αθλητισμό. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑ ΣΤΙΒΟΥ ΠΑΜΠΑΙΔΩΝ - ΠΑΓΚΟΡΑΣΙΔΩΝ. ΝΑΥΠΛΙΟ
• 06-07/12/2014 13ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΛΗΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΡΙΚΑΛΑ
• 13-14/9/2014 ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΕ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΚΑΡΑΤΕ ΤΗΣ Γ.Γ.Α.
• 6-7/9/2014 ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΕ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΚΑΡΑΤΕ ΤΗΣ Γ.Γ.Α.
• 30-31/8/2014 ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΕ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ ΚΑΡΑΤΕ ΤΗΣ Γ.Γ.Α.



Στην αρχή

ΑΡΘΡΑ & ΒΙΝΤΕΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ



Συνέντευξη της Φρόσω Πατσού Αθλητικής Ψυχολόγου (pdf)



15 τρόποι για να αυξήσουν οι προπονητές την αυτοπεποίθηση των αθλητών τους

Με τη λέξη αυτοπεποίθηση εννοούμε τη σιγουριά στις ικανότητες και τις δυνάμεις μας καθώς, επίσης και την πίστη ότι μπορούμε να καταφέρουμε τους στόχους και τα όνειρα μας. Σε ότι αφορά στους αθλητές η αυτοπεποίθηση χωρίζεται σε εκείνη που αποτελεί χαρακτηριστικό προσωπικότητας και συχνότερα θα τη βρούμε με τον όρο αυτοεκτίμηση, και σε εκείνη που αποτελεί χαρακτηριστικό κατάστασης και θα την συναντήσουμε ως αγωνιστική αυτοπεποίθηση.


Στην Αθλητική Ψυχολογία το ζήτημα της αυτοπεποίθησης είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την απόδοση καθώς φαίνεται ότι όσο μεγαλύτερη είναι η αυτοπεποίθηση τόσο καλύτερη και υψηλότερη η απόδοση. Ωστόσο, τα ερευνητικά αποτελέσματα δείχνουν ότι τόσο οι αθλητές με χαμηλή αυτοπεποίθηση, όσο και εκείνοι με τις υπέρμετρες μη ρεαλιστικές φιλοδοξίες, αποτυγχάνουν να αποδώσουν τα μέγιστα στον αγώνα για τους ίδιους ακριβώς λόγους.


Αυτό που τονίζουμε στους αθλητές/τριες  είναι ότι δεν είναι αναγκαίο να πιστεύουν πάντα ότι θα νικήσουν, αλλά ότι πρέπει να προσπαθούν και ότι μπορούν να αποδώσουν ανά πάσα στιγμή σύμφωνα με τις δυνατότητες τους, την προετοιμασία τους και να τα καταφέρουν όσο καλύτερα γίνεται τη δεδομένη χρονική στιγμή του αγώνα, ανεξάρτητα από τον αντίπαλο ή τις αγωνιστικές συνθήκες. Το να πιστεύει ο αθλητής ότι μπορεί να αναπτύξει και να αξιοποιήσει όλο το εύρος των δυνατοτήτων που το ταλέντο του αλλά και η προπόνηση, του έχουν δώσει, είναι σημαντικό στοιχείο της αυτοπεποίθησης.


Οι προπονητές είναι πολλές φορές υπεύθυνοι για τη βελτίωση ή τη μείωση του αισθήματος σιγουριάς ενός αθλητή. Είναι εκείνοι που οφείλουν να μάθουν στο άτομο να επεξεργάζεται και να αναλύει με το σωστό τρόπο τις πληροφορίες από το σώμα του, την προπόνηση του, τον αγώνα ώστε να νιώθει σιγουριά και να έχει υψηλότερα κίνητρα για τον επόμενο αγώνα ή προπόνηση. Είναι εκείνοι που μπορεί να βοηθήσουν τον αθλητή να αυξήσει τα επίπεδα της σιγουριάς μέσω της ανατροφοδότησης, της αξιολόγησης και της επεξεργασίας των πληροφοριών σε συνεργασία μαζί του. Πολλές φορές ότι «χτίζει» ο αθλητής με την προπόνηση χάνεται μέσα σε μια κακή ψυχολογία γιατί ένας πολύ σημαντικός παράγοντας στη ζωή του – ο προπονητής – έχει λειτουργήσει με τέτοιο τρόπο ώστε έχει καταφέρει να το «γκρεμίσει».


Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που πρέπει να γνωρίζουν και να έχουν κατά νου, είναι η σημαντικότητα του αισθήματος της επιτυχίας για τους αθλητές. Οι προπονητές πρέπει να επιλέγουν διεργασίες και να εξασφαλίζουν ότι ο αθλητής τους θα έχει σημαντικό αριθμό επιτυχημένων εμπειριών κατά τη διάρκεια της προπόνησης αλλά και των αγώνων και συνεχές αίσθημα προόδου και βελτίωσης.

  • Η σωστή τοποθέτηση στόχων από τη μεριά του προπονητή με βάση τις ικανότητες του αθλητή του,
  • η αποφυγή σύγκρισης με τους άλλους αθλητές,
  • η σταδιακή αύξηση ερεθισμάτων στην προπόνηση μέσω της οποίας ο αθλητής θα βιώνει εξέλιξη και βελτίωση,
  • η δίκαιη συμπεριφορά απέναντι σε όλους,
  • η διαρκής λεκτική πειθώ προς τους αθλητές,
  • η δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης και όχι αμφισβήτησης απέναντι του,
  • οι σωστοί επικοινωνιακοί δίαυλοι και
  • η διάθεση για υπεύθυνη και ώριμη κουβέντα με τους αθλητές,

είναι σημαντικά στοιχεία και δεξιότητες που θα πρέπει να έχουν οι προπονητές προκειμένου να κάνουν τους αθλητές τους να αισθάνονται ασφαλείς και κατά συνέπεια με αυξημένη αυτοπεποίθηση.


Επιπλέον:

  • Η παρατήρηση,
  • η χρήση των τεχνολογιών (video κ.α.) για τη δημιουργία σωστής ανατροφοδότησης αναφορικά με τεχνικά στοιχεία,
  • η εκλογίκευση του αποτελέσματος μέσω της συζήτησης και της καταγραφής λαθών και
  • η ανίχνευση εναλλακτικών λύσεων – ασκήσεων για την επόμενη φορά ώστε να μην επαναληφθεί ένα κακό αποτέλεσμα

είναι γνώσεις και πρακτικές που πρέπει να χρησιμοποιεί ο προπονητής σε συνδυασμό με τους αθλητές για τη βελτίωση και αύξηση της αυτοπεποίθησης.


Οι αρχάριοι αθλητές χρειάζονται περισσότερο καθοδήγηση και λεκτική υποστήριξη από τους προπονητές, σε σχέση με τους έμπειρους αθλητές οι οποίοι νιώθουν και αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια και σιγουριά μέσω της επεξήγησης και της ερμηνείας με πιο επιστημονικούς όρους  του αποτελέσματος, αλλά και της δημιουργίας πλάνου στο οποίο θα είναι συνεργοί και θα αλληλεπιδράσουν με τον προπονητή τους.


Σε όλες τις περιπτώσεις είναι σημαντικό να τονίζεται από τους προπονητές ότι μια αποτυχημένη προσπάθεια και ένα κακό αποτέλεσμα δεν είναι απόρροια της έλλειψης ταλέντου αλλά της μειωμένης προσπάθειας και των λαθών που έγιναν κατά τη διάρκεια του αγώνα ή της προπόνησης.


Αν θα προσπαθούσαμε να δώσουμε κάποιες οδηγίες προς τους προπονητές προκειμένου να βοηθήσουν τους αθλητές τους να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση τους αυτές θα ήταν:

  • Εξηγήστε την αξία των ασκήσεων που κάνετε στην προπόνηση και συνεργαστείτε με τους αθλητές ώστε να μπορέσουν να καταλάβουν σε τι θα τους βοηθήσει αυτό που εκτελούν και γιατί θα γίνουν καλύτεροι αν βελτιωθούν σε αυτές τις ασκήσεις
  • Εστιάστε στην προσωπική τους εξέλιξη και βελτίωση και όχι στην αρνητική  σύγκριση με κάποιον αντίπαλο ή άλλο μέλος της ομάδας.
  • Επιβραβεύστε τους για την επιμονή και την προσπάθεια τους.
  • Δώστε την ίδια σημασία σε εκείνους που τα καταφέρνουν λιγότερο καλά σε σχέση με εκείνους που είναι καλύτεροι.
  • Εξηγήστε την αξία των λαθών και μάθετε στους αθλητές τρόπους να επανακάμπτουν μετά από μια  αποτυχία.
  • Χρησιμοποιήστε πρότυπα στην προπόνηση (καλύτερους αθλητές ακόμη και στο ίδιο σας το γκρουπ) όχι όμως με διάθεση σύγκρισης αλλά με διάθεση να χρησιμοποιηθούν ως κίνητρο για τους υπόλοιπους.
  • Μην αποφεύγετε την ευθύνη των λαθών ή αποτυχιών σας, και μάθετε και τους αθλητές να μην  φοβούνται και να μην μένουν καθηλωμένοι στην απογοήτευση. Ένας προπονητής που αναλαμβάνει τις ευθύνες του δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας και σιγουριάς στους αθλητές του και τους μαθαίνει ότι και οι ίδιοι δεν πρέπει να βρίσκουν δικαιολογίες για την κακή τους απόδοση.
  • Δώστε δεύτερες ευκαιρίες όταν χρειάζεται και μην απειλείται με τιμωρίες ή βγάζετε έξω από το παιχνίδι με το πρώτο λάθος κάποιον αθλητή ειδικά αν πρόκειται για αρχάριους ή χαμηλότερου επιπέδου αθλητές.
  • Δώστε θετική ανατροφοδότηση και ενισχύστε τους αθλητές σε ότι αφορά στις δυνατότητες τους για την επίτευξη των στόχων τους.
  • Μετατρέψτε στο μυαλό σας αλλά και στο μυαλό του αθλητή το άσχημο αποτέλεσμα από απειλή σε πρόκληση
  • Ενθαρρύνετε τους αθλητές να ρωτούν αν δεν καταλαβαίνουν κάτι και εξηγήστε τους ώστε να νιώθουν σιγουριά.
  • Κάντε τους να νιώσουν σημαντικοί για την ομάδα αλλά και για εσάς
  • Κάντε ανατροφοδότηση με το πέρας του χαμένου αγώνα, βρείτε τι έφταιξε και επαναπροσδιορίστε τους στόχους της επόμενης ημέρας
  • Παραμείνετε θετικοί στη σκέψη, μεταφέρετε στους αθλητές ότι μπορούν να επανακάμψουν παρά την όποια δυσκολία και ενισχύστε τους την πεποίθηση ότι πρέπει να συνεχίζουν να προσπαθούν για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
  • Ενεργείστε οι ίδιοι με αυτοπεποίθηση ως προπονητές ώστε να δώσετε τα σωστά μηνύματα.

 

ΦΡΟΣΩ ΠΑΤΣΟΥ
M.Sc. Ψυχολόγος – Αθλητικός Ψυχολόγος
Επιστημονική Συνεργάτιδα Εθνικής Ομάδας Στίβου
Τηλ.: 6982.89.28.32
www.idealpsychology.gr

 

References:

Chase, M. A., Lirgg, C. D., & Feltz, D. F. (1997). Do coaches’ efficacy expectations for their teams predict team performance? The Sport Psychologist, 11, 8-23.

Πώς επηρεάζει η φυσική άσκηση την καρκινογένεση

Παρά την πρόοδο της επιστήμης ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μείζων πρόβλημα της δημόσιας υγείας ενώ τα νέα από τη διεθνή κοινότητα δείχνουν αρκετό προβληματισμό. Έτσι λοιπόν οι νέες περιπτώσεις καρκίνου αναμένεται να αυξηθούν παγκοσμίως από τα 14 εκατομμύρια ετησίως το 2012 στα 16 εκατομμύρια μέχρι το 2020 και τα 24 εκατομμύρια μέχρι το 2035.

Κατά συνέπεια ο έλεγχος του καρκίνου πρέπει να συνδυάσει βελτιώσεις στη θεραπεία με μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη και την πρώιμη διάγνωση. Περίπου το 40-50% των καρκίνων θα μπορούσαν να αποφευχθούν εάν η γνώση αναφορικά με τη πρόληψη μεταφραζόταν σε δημόσιες στρατηγικές υγείας.

Το 2012 τα περιστατικά καρκίνου παγκοσμίως ανέρχονταν σε 1.8 εκατ. για τον πνεύμονα, 1.7 εκ. για το μαστό, 1.4 για το παχύ έντερο και περίπου στο 1 εκ. για το στομάχι και το συκώτι. Και ενώ η βελτίωση των κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών στις χώρες πιθανά να σήμαινε τη μείωση των περιστατικών καρκίνου η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η βελτίωση των οικονομικών για τους πολίτες δυστυχώς μεταφράζεται σε αυξημένη χρήση τσιγάρου και αλκοόλ, αυξημένη χρήση λιπαρών ουσιών και ζάχαρης, επιβάρυνση του αέρα με  βιομηχανικά και μολυσμένα αέρια,  ρύπανση του νερού με αρσενικό από φυσικές και βιομηχανικές πηγές και Μειωμένη Φυσική Δραστηριότητα.


Πολλοί καρκίνοι οι οποίοι είναι συχνοί σε μία χώρα είναι σπανιότεροι σε άλλη. Για παράδειγμα ο οισοφαγικός καρκίνος είναι συχνός ανάμεσα στον αντρικό πληθυσμό της Ανατολικής Αφρικής αλλά σπάνιος στη Δυτική Αφρική. Επιπλέον ο  καρκίνος του παχέος εντέρου κάποτε ήταν σπάνιος στην Ιαπωνία αλλά τετραπλασιάστηκε στην ίδια χώρα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το οξύμωρο είναι ότι χώρες με χαμηλά ή μέσα οικονομικά εισοδήματα παρουσιάζουν πια ίδιους τύπους καρκίνου με τις αναπτυγμένες χώρες.  


Τα νέα και για την Ευρώπη δεν είναι εξίσου ευχάριστα. Το 2012 σε καταγεγραμμένο πληθυσμό 504.6 εκ. ανθρώπων τα περιστατικά καρκίνου για τους άνδρες ανέρχονταν σε 1.43 εκ. εκ των οποίων οι 716.000 περιπτώσεις κατέληξαν. Το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυναίκες ανέρχονταν σε 1.21 εκ. περιπτώσεις εκ των οποίων οι 561.000 απεβίωσαν.


Όλα τα προηγούμενα συγκλίνουν στο ότι το περιβάλλον και ο τρόπος ζωής είναι το κλειδί για την πρόληψη του καρκίνου. Η συστηματική φυσική δραστηριότητα & αερόβια σωματική άσκηση μπορούν να καθυστερήσουν ή να αναχαιτίσουν ριζικά τις διεργασίες της καρκινογένεσης.


Ως αιτιολογικοί παράγοντες για τον καρκίνο αναφέρονται:

  • Κληρονομικότητα
  • Φυλή
  • Γεωγραφική κατανομή
  • Φυσικές ή χημικές καρκινογόνες ουσίες
  • Κάπνισμα
  • Πολύωρη έκθεση στον ήλιο & την Ιονίζουσα ακτινοβολία
  • Κακές διατροφικές συνήθειες
  • Μειωμένη Φυσική Δραστηριότητα
  • Ενδογενείς & Εξωγενείς παράγοντες
  • Ρύπανση & Βαρέα Μέταλλα
  • Αυξημένη χρήση αλκοόλ
  1. Συγκεκριμένα στη μειωμένη Φυσική Δραστηριότητα, την Παχυσαρκία και τις Διατροφικές Συνήθειες αποδίδεται ποσοστό κινδύνου 35% για εμφάνιση καρκινογένεσης.

Οι οδηγίες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Έρευνα και την Πρόληψη του καρκίνου συνιστούν:

  1. Μείνετε αδύνατοι αλλά όχι λιποβαρείς
  2. Ακολουθήστε οποιαδήποτε μορφή σωματικής άσκησης για τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα
  3. Υιοθετήστε στη διατροφή σας μια ποικιλία από φρούτα, λαχανικά και φυτικές ίνες
  4. Περιορίστε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος
  5. Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ καθημερινά σε 2 ποτήρια για τους άνδρες και 1 ποτήρι για τις γυναίκες
  6. Περιορίστε τη χρήση άλατος
  7. Μην χρησιμοποιείτε συμπληρώματα εναντίον του καρκίνου
  8. Μην καπνίζετε


Τόσο οι οδηγίες από την Αμερικανική Κοινότητα (ACS) όσο και από τον Ευρωπαϊκό Κώδικα εναντίον του καρκίνου στην 4η αναθεωρημένη έκδοση του το 2015 αναφέρουν και επιμένουν ότι οι ενήλικες πρέπει να έχουν 150 λεπτά μέτρια ή 75 λεπτά έντονη φυσική δραστηριότητα εβδομαδιαία ή ένα συνδυασμό και των δύο.


Για τα παιδιά οι οδηγίες είναι ακόμη σκληρότερες αφού υποστηρίζετε ότι πρέπει να έχουν τουλάχιστον 1 ώρα την ημέρα έντονη φυσική δραστηριότητα για τρεις φορές την εβδομάδα. Οι καθιστικές δραστηριότητες πρέπει να περιοριστούν σε λιγότερο από δύο ώρες ημερησίως.


Αρκετές μετα-αναλύσεις για διάφορους τύπους καρκίνου με αρκετά μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων δείχνουν αυξημένα ποσοστά μείωσης του κινδύνου και μη νόσησης στον πληθυσμό που ακολουθούσε προγράμματα φυσικής δραστηριότητας.


Πιο συγκεκριμένα σε μετα-ανάλυση 13 προοπτικών μελετών για τον καρκίνο του πνεύμονα, η οποία αριθμούσε δείγμα 1.644.305 συμμετεχόντων εκ των οποίων οι 14.074 αναφέρθηκαν ως περιστατικά καρκίνου κατά τη διάρκεια του follow up, βρέθηκε ότι τα άτομα που ήταν φυσικά δραστήρια είχαν κατά 13% ελαττωμένο κίνδυνο να νοσήσουν από τον συγκεκριμένο τύπο καρκίνου. Σε ανάλογες μετα-αναλύσεις βρέθηκαν ποσοστά 23% για τον καρκίνο του προστάτη, 11% για το παχύ έντερο και 13% για τον καρκίνο στο μαστό. Στο Διεθνές Συνέδριο της παχυσαρκίας το 2014 στην Κουάλα Λουμπούρ παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα από μια διαχρονική μελέτη 13 ετών με δείγμα 19.000 γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 56 έτη εκ των οποίων οι 900 βρέθηκαν με καρκίνο στο μαστό. Εκείνες που είχαν λιγότερη Φυσική Δραστηριότητα διέτρεχαν 40% μεγαλύτερο κίνδυνο σε σύγκριση με αυτές που ήταν αθλητικά δραστήριες ανεξάρτητα από το σωματικό τους βάρος.

ΓΙΑΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΟΜΩΣ ΑΥΤΟ;


Η άσκηση φαίνεται να έχει:

1. Για τον καρκίνο του πνεύμονα

  • Ευοδωτική δράση στην ανοσοεπαγρύπνηση (αύξηση μακροφάγων, Nk cells)
  • Ελάττωση των συγκεντρώσεων καρκινογόνων ουσιών στους αεραγωγούς
  • Βελτιωμένη πνευμονική λειτουργία και διάχυση
  • Ελαττωμένα επίπεδα IGFs (insulin-growth factor) και αυξημένα IGFBPs
  • Ελαττωμένη ινσουλινοαντίσταση και μειωμένος κίνδυνος μεταβολικού συνδρόμου

2. Για τον καρκίνο του μαστού:

  • Ελάττωση των επιπέδων οιστραδιόλης, οιστρόνης και ανδρογόνων
  • Μείωση ΒΜΙ
  • Αύξηση επιπέδων SHBG (sex-hormone binding globulin)
  • Καθυστέρηση εμμηναρχής, αύξηση έμμηνου κύκλου, μείωση ωοθηκικών κύκλων
  • Αντιφλεγμονώδεις δράσεις
  • Αυξημένη ανοσοεπαγρύπνηση

3. Για τον καρκίνο του προστάτη

  • Πρόληψη παχυσαρκίας
  • Ευνοϊκές επιδράσεις στα ανδρογόνα (ελάττωση τεστοστερόνης), ελάττωση ινσουλίνης και IGFs
  • Αντιοξειδωτικές επιδράσεις της άσκησης
  • Αύξηση στην Ανοσοεπαγρύπνηση

4. Για τον καρκίνο του παχέος εντέρου

  • Αυξημένη κινητικότητα εντέρου, ελάττωση δυσκοιλιότητας
  • Ελαττωμένος κίνδυνος παχυσαρκίας
  • Αύξηση επιπέδων βιταμίνης D
  • Ελάττωση ινσουλινοαντοχής, επιπέδων αυξητικών παραγόντων (ΙGF1)
  • Χαμηλά επίπεδα PGE/PGF (προσταγλαδινών)
  • Χαμηλά επίπεδα χολικών οξέων

Επιπλέον παρέχει μειωμένη αιμάτωση του γαστρεντερικού σωλήνα, υπερπαραγωγή ρυθμιστικών πεπτιδίων (μοτιλίνη κ.α.) και συχνότερες κενώσεις. Η δυσκοιλιότητα θεωρείται ένας παράγοντας που μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη νεοπλασμάτων του παχέος εντέρου κα ιδιαίτερα του ορθού. Η σωματική άσκηση ενισχύει την περισταλτικότητα του παχέος εντέρου προωθώντας γρηγορότερα τις τροφές στον εντερικό αυλό με αποτέλεσμα να συντομεύεται σημαντικά η διάρκεια επαφής ορισμένων δυνητικά καρκινογόνων ουσιών των κοπράνων με το βλεννογόνο του παχέος εντέρου. Η περισταλτικότητα του γαστρεντερικού σωλήνα διαφέρει σημαντικά στους ασκούμενους από τα άτομα που κάνουν καθιστική ζωή

5. Για τον καρκίνο των ωοθηκών

  • Αναστολή ωορρηξίας
  • Ελάττωση οιστρογόνων και προγεστερόνης
  • Αύξηση SHBG
  • Ελάττωση επιπέδων αυξητικών παραγόντων (π.χ. IGF)

6. Για την ψυχολογία

  • Βελτιώνει σημαντικά το θυμικό του ασκούμενου
  • Δρα αγχολυτικά & αντικαταθλιπτικά
  • Αυξάνει την παραγωγή, τη δραστικότητα και ομαλοποιεί το ρυθμό επαναρρόφησης της σεροτονίνης, της ντοπαμίνης & της νοραδρεναλíνης


ΓΕΝΙΚΑ & ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ!

  • Η άσκηση παρέχει προστασία από ποικίλους καρκινικούς τύπους μέσω πολλαπλών μηχανισμών, οι οποίοι μπορεί να είναι ιστοειδικοί ή γενικοί.
  • Παρέχει προστασία και στα δύο φύλα
  • Παρατείνει την ινωδόλυση επί πολλές ώρες μετά την άσκηση
  • Μειώνει την αυξημένη νευρομυική υπερένταση
  • Προάγει το αίσθημα της ψυχικής ευεξίας
  • Ενισχύει συναισθηματική σταθερότητα, την αυτοπεποίθηση & την ικανότητα συγκέντρωσης

Προλαμβάνει την παχυσαρκία αφού ο μεταβολισμός του ασκούμενου δεν επανέρχεται μετά το τέλος της άσκησης στα προασκησιακά επίπεδα, αλλά διατηρείται αυξημένος για αρκετό επιπλέον χρονικό διάστημα (8-12 ώρες) με αποτέλεσμα να υπερκαταναλώνονται θερμίδες παρά το γεγονός ότι η άσκηση έχει τελειώσει


ΚΑΤΑ ΣΥΝΕΠΕΙΑ…..

  • Η Φυσική Δραστηριότητα προστατεύει από τον κίνδυνο για καρκίνο σε διάφορους τύπους
  • Πιθανόν βελτιώνει τη συνολική επιβίωση
  • Βελτιώνει την Ποιότητα Ζωής

 

Φρόσω  Πατσού
M.Sc. Ψυχολόγος - Αθλητική Ψυχολόγος
Επιστημονική Συνεργάτιδα Εθνικής Ομάδας Στίβου
www.idealpsychology.gr

Πώς να αποδόσω καλύτερα στον αγώνα: Η έννοια της ψυχολογικής ροής

Πολλές φορές όταν ζητείται από τους αθλητές/τριες να περιγράψουν πώς ένιωσαν στον πιο ευχάριστο γι’ αυτούς αγώνα οι πιο συνηθισμένες απαντήσεις είναι ότι «ήμουν πολύ συγκεντρωμένος», «έλεγχα τα συναισθήματα μου», «δεν αισθανόμουν σχεδόν καθόλου κόπωση», «ήμουν απόλυτα απορροφημένος στο έργο που είχα να εκτελέσω», «είχα διαυγή σκέψη», «δεν σκεφτόμουν το αποτέλεσμα αλλά ευχαριστιόμουν τη στιγμή και αυτό που έκανα». Με ένα γενικό όρο όλα τα προηγούμενα θα μπορούσαν να αναφερθούν ως Θετικά Συναισθήματα ή αλλιώς Ροή κατά τη διάρκεια του αγώνα.


Ο όρος «Ψυχολογική Ροή» έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια στον αθλητισμό και οι ερευνητές της Εφαρμοσμένης Αθλητικής Ψυχολογίας δείχνουν τεράστιο ενδιαφέρον για το πώς θα καταφέρουν να κάνουν τον αθλητή/τρια να βιώσει μια τέτοια κατάσταση κατά τη διάρκεια του αγώνα.


Το αίσθημα της Ροής (Flow) βιώνεται από τον καθένα μας όταν επιδιδόμαστε σε μια ευχάριστη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα μόνο για χάρη της και για κανένα άλλο σκοπό ή στόχο και αποτελεί μια ιδανική ψυχολογική κατάσταση. Όλοι μπορούμε να θυμηθούμε παιχνίδια και δραστηριότητες που κάναμε μόνοι μας ή με παρέα και οι οποίες μας ευχαριστούσαν τόσο πολύ που επιδιώκαμε να τις επαναλάβουμε καθημερινά μόνο και μόνο για την ευχαρίστηση μας και γι’ αυτό που νιώθαμε.


Υπό αυτή την έννοια ένας αθλητής μπορεί να κάνει ένα προσωπικό ρεκόρ αλλά να μην νιώθει εκείνη τη στιγμή ότι η όλη εμπειρία ήταν κορυφαία. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι αθλητές/τριες αναφέρουν μετά την επίτευξη κάποιου ρεκόρ ότι δεν περίμενα να δω το χρόνο που είδα γιατί δεν κατάλαβα την ώρα του αγώνα ότι ήμουν σε τόσο καλή κατάσταση. Η έννοια της Ροής λοιπόν δεν συνδέεται πάντα με το ατομικό ρεκόρ.


Ο Csikszentmihalyi υποστηρίζει ότι αν το άτομο θα βρεθεί σε ροή ή όχι εξαρτάται  από την ικανότητά του να μετατρέπει μια αγχώδη ή αντίστοιχα βαρετή κατάσταση σε προκλητική και ενδιαφέρουσα. Κατά συνέπεια αν ο αθλητής/τρια αισθανθεί ότι ο αγώνας που πρόκειται να εκτελέσει είναι πιο εύκολος ή πιο δύσκολος από τις ικανότητες του θα βιώσει απάθεια ή άγχος αντίστοιχα. Αν όμως υπάρχει ισορροπία μεταξύ αγώνα και δεξιοτήτων τότε το άτομο θα βρεθεί σε ψυχολογική ροή κάτι το οποίο είναι ζητούμενο.


Οι έρευνες δείχνουν ότι:

  • Η ανάπτυξη και η βελτίωση των ικανοτήτων μέσω της προπόνησης,
  • Οι ιδανικές συνθήκες περιβάλλοντος,
  • Η βελτίωση της συγκέντρωσης και της προσοχής,
  • Η αύξηση της αυτοπεποίθησης,
  • Η θετική αλληλεπίδραση με τους σημαντικούς άλλους (προπονητής, συναθλητές, παράγοντες κ.τ.λ.), και
  • Η δημιουργία εμπειρίας

βελτιώνουν και αυξάνουν το flow στον αγώνα.


Πρέπει να σημειωθεί ότι είναι σύνηθες το φαινόμενο ο αθλητής/τρια να τροποποιεί τις σκέψεις του στον αγώνα και ενώ αρχικά να βιώνει υψηλά θετικά συναισθήματα και ροή, στη συνέχεια για διάφορους λόγους όπως π.χ. η εμφάνιση σε υψηλή θέση ενός outsider ή ένας τραυματισμός να τον/την κάνουν να αλλάζει την εμπειρία του και τα συναισθήματα του να μετατρέπονται σε αρνητικά με αποτέλεσμα τη μείωση της ροής.


Από την πιο απλή δραστηριότητα που μπορεί να είναι ένα απολαυστικό γεύμα ή η παρακολούθηση κάποιου αγώνα της αγαπημένης μου ομάδας (micro-flow), έως και τις πιο σύνθετες δραστηριότητες όπως π.χ. η συμμετοχή σε έναν πολύ δύσκολο αγώνα (macro flow) η Ψυχολογική Ροή αποτελείται από εννέα (9) βασικά χαρακτηριστικά:

  1. Iσορροπία προκλήσεων – δεξιοτήτων (challenge-skill balance): Είναι η διαδικασία όπου το άτομο-αθλητής αισθάνεται ότι είναι ικανό να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που απορρέουν από τις συνθήκες του αγώνα επειδή έχει τις κατάλληλες δεξιότητες και είναι ικανό να το κάνει. Π.χ. «Ξέρω ότι ο αντίπαλος είναι δύσκολος αλλά είμαι ικανός να τον αντιμετωπίσω»
  2. Ταύτιση ενέργειας – επίγνωσης (action awareness mergin): Το άτομο κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης ενός έργου κατά τη διάρκεια του αγώνα νιώθει αναπόσπαστο κομμάτι του και εκτελεί αυτόματες κινήσεις. Π.χ «Δεν χρειαζόταν να σκεφτώ κάτι – όλα γίνονταν αυτόματα»
  3. Σαφείς στόχοι (clear goals): Π.χ. «Ήξερα επακριβώς τι είχα να κάνω».
  4. Σαφής ανατροφοδότηση (unambiguous feedback): Π.χ. «Καταλάβαινα πάρα πολύ καλά κατά τη διάρκεια του αγώνα αν ήμουν καλός/ή»
  5. Συγκέντρωση στο επιτελούμενο έργο (concentration on the task): Π.χ. «Ήμουν απόλυτα συγκεντρωμένος σε αυτό που έκανα»
  6. Αίσθηση ελέγχου (sense of control): Το άτομο νιώθει ότι είναι ικανό να κατευθύνει τις ενέργειες του για να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Π.χ. «Ένιωθα ότι είχα τον απόλυτο έλεγχο για αυτό που έκανα».
  7. Απώλεια αυτοσυνειδητότητας (loss of self-consciousness): Ο αθλητής/τρια ταυτίζεται απόλυτα με το επιτελούμενο έργο και το εκτελεί με σιγουριά και αυτοπεποίθηση. Π.χ. «Δεν είχα αμφιβολία για την ικανότητα μου να επιτύχω στον αγώνα».
  8. Μετασχηματισμός του χρόνου (transformation of time): Π.χ. «Ένιωθα σαν ο χρόνος να μην κυλούσε όσο αγωνιζόμουν».
  9. Αυτοτελής εμπειρία (autotelic experience): Π.χ. «Πραγματικά ευχαριστήθηκα τα πάντα»


Τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μου, όπως για παράδειγμα το υψηλό άγχος προδιάθεσης, ο τύπος του αθλήματος, η δυσκολία και η σημαντικότητα του αγώνα, η αυτοπεποίθηση, η πίστη στις ικανότητες μου και η υψηλή εσωτερική παρακίνηση είναι παράγοντες που επηρεάζουν τη ροή.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η υποκειμενική εμπειρία, το πώς δηλαδή το άτομο αντιλαμβάνεται τόσο τις ικανότητες του όσο και τις συνθήκες που απορρέουν από την πρόκληση που αντιμετωπίζει είναι εκείνα τα στοιχεία που αυξάνουν ή μειώνουν τα θετικά συναισθήματα και κατ΄ επέκταση την αίσθηση της ψυχολογικής ροής σε έναν αγώνα. Το άγχος, η χαμηλή αυτοπεποίθηση και η μικρή πίστη στον εαυτό και τις ικανότητες μας δεν βοηθούν στο να έρθουμε σε κατάσταση ροής στον αγώνα.

 

References:

Emerson, H. (1998). Flow and Occupation. A review of the literature. Canadian Journal of Occupational Therapy 65, 37-44.

Σταύρου, Ν. (2012). Ψυχολογική Ροή: Διαστάσεις, διακριτά σημεία και σχέσεις στον αγωνιστικό αθλητισμό. Κινησιολογία, 49-57.

Προετοιμάζοντας ψυχολογικά τον ευατό μου για τον Μαραθώνιο

Το να συμμετάσχει κανείς σε ένα μαραθώνιο μπορεί να αποτελεί απλά ένα στόχο ζωής ή μια ευκαιρία για ρεκόρ, αυτό-πραγμάτωση και αυτό-βελτίωση. Ο τερματισμός σε έναν αγώνα μεγάλης απόστασης όπως είναι τα 42 km ενός μαραθωνίου δρόμου, προϋποθέτει τεράστια σωματικά αλλά και ψυχολογικά αποθέματα, καλά δουλεμένα και προπονημένα. Η «ιδέα» και ο στόχος που δεν είναι άλλος από το να φτάσω στο τέλος της διαδρομής, αποτελούν από μόνα τους τεράστια κίνητρα για τον αθλητή, ο οποίος είτε προετοιμάζεται συστηματικά για έναν τέτοιο αγώνα, είτε το επιδιώκει ως εμπειρία ζωής.


Από την άλλη μεριά, πολλές φορές το ίδιο αυτό «ιδανικό»  μπορεί να αποτελεί και ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο και μια δικαιολογία για εγκατάλειψη της προσπάθειας όταν ο στόχος μοιάζει ανέφικτος και ακατόρθωτος. Η προπόνηση του αθλητή μεγάλων αποστάσεων και ιδιαίτερα εκείνου που προετοιμάζεται για τον μαραθώνιο δρόμο, είναι αναμφισβήτητα πολύ ιδιαίτερη και επίπονη. Είναι συνηθισμένη τακτική, τόσο οι ερασιτέχνες όσο και οι επαγγελματίες αθλητές, να χρησιμοποιούν διάφορες σκέψεις και τεχνικές προκειμένου να αυξήσουν τον όγκο της προπόνησης και τα επίπεδα της ανοχής στον πόνο για να ανταπεξέλθουν στη δυσκολία των χιλιομέτρων και στη ψυχική φόρτιση που μπορεί να προκαλείται από την μοναχικότητα της διαδρομής.


Αυτές οι σκέψεις μπορεί να εστιάζονται στον εαυτό και στην κατάσταση που βιώνει το σώμα κατά τη διάρκεια της προπόνησης ή του αγώνα (π.χ. σήμερα νιώθω πολύ ανάλαφρος, τα χιλιόμετρα βγαίνουν πολύ εύκολα ή δεν νιώθω καθόλου κούραση) και χαρακτηρίζονται ως συνδετικές ή αλλιώς εσωτερικά συνειρμικές, ή μπορεί να εστιάζονται σε οποιοδήποτε εξωτερικό γεγονός και ερέθισμα προκειμένου να ξεχαστεί ο κάματος και η φυσική καταπόνηση (π.χ. σκέφτομαι το ταξίδι που θα πάω και όλες τις λεπτομέρειες του) και χαρακτηρίζονται ως αποσυνδετικές ή αλλιώς εσωτερικά διασχιστικές.


Οι ερασιτέχνες αθλητές και οι γυναίκες αθλήτριες φαίνεται να χρησιμοποιούν περισσότερο τη δεύτερη κατηγορία σκέψεων προκειμένου να μην εστιάσουν στα σωματικά συμπτώματα τα οποία προκαλεί η προπόνηση ή ο αγώνας του μαραθωνίου, με απώτερο σκοπό να μην εγκαταλείψουν εύκολα την προσπάθεια εστιάζοντας στην κόπωση και στον πόνο. Η ψυχολογική πίεση που βιώνουν και η οποία προέρχεται από τη σωματική καταπόνηση την οποία το ίδιο το άθλημα προκαλεί λόγω της δυσκολίας του, μπορεί να αποτρέψει τους αθλητές από την ολοκλήρωση του εγχειρήματος και να τους κάνει να αισθανθούν ότι δεν μπορούν να τα καταφέρουν, με συνέπεια την εγκατάλειψη ή τη μείωση της προσπάθειας. Ωστόσο, η μη αξιολόγηση των σωματικών συμπτωμάτων μπορεί να επιφέρει ή να μεγεθύνει κάποιο τραυματισμό.


Σε αντίθεση με το παραπάνω οι έρευνες δείχνουν ότι οι επαγγελματίες και οι υψηλού επιπέδου αθλητές χρησιμοποιούν περισσότερο τις σκέψεις εκείνες οι οποίες τους δίνουν πληροφορίες για το σώμα τους και για το πώς ανταποκρίνεται σε κάθε χιλιόμετρο επειδή αυτό αποτελεί κίνητρο για εκείνους για να συνεχίσουν την προσπάθεια χρησιμοποιώντας θετικό αυτό-διάλογο και ενθάρρυνση. Η συνεχής ενασχόληση με το σώμα και τις φυσιολογικές λειτουργίες του κατά τη διάρκεια της προσπάθειας φαίνεται ότι λειτουργεί με θετικό τρόπο σε μη ερασιτέχνες αθλητές εξαιτίας της ικανότητας και της εμπειρίας τους να ερμηνεύουν, να αξιολογούν, να αναλύουν και να μετατρέπουν προς όφελος τους τα σωματικά τους συμπτώματα.


Επί της ουσίας δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι υπάρχει μαγική και σωστή συνταγή για το ποιο είδος προσοχής και τι είδους σκέψεις θα ακολουθήσει κανείς προκειμένου να συνεχίσει την προσπάθεια και να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Πολλοί αθλητές επιλέγουν την εναλλαγή και το συνδυασμό τόσο των συνειρμικών όσο και των διασχιστικών σκέψεων προκειμένου να ανταπεξέλθουν στη δυσκολία της προπόνησης και στην πιθανότητα εγκατάλειψης του καθημερινού ή του αγωνιστικού στόχου.


Η διατήρηση των κινήτρων για την ολοκλήρωση της προσπάθειας αποτελεί τέχνη και συνεχή προσπάθεια. Έχουν υπάρξει αρκετές περιπτώσεις όπου μια αποτυχημένη προπόνηση έχει  απογοητεύσει τους αθλητές και τους έχει κάνει να χαμηλώσουν τους στόχους και τις προσδοκίες ή ακόμη και να εγκαταλείψουν την ιδέα της συμμετοχής τους στον αγώνα. Προκειμένου λοιπόν να μην συμβεί αυτό και σε εσάς μπορείτε να υιοθετήσετε τα παρακάτω:

  • Μετατρέψτε στο μυαλό σας τη δύσκολη προπόνηση από απειλή σε πρόκληση
  • Υιοθετήστε τα κατάλληλα συνθήματα - λέξεις προκειμένου να εμψυχώσετε τον εαυτό σας
  • Οραματιστείτε στόχους τους οποίους επιτυγχάνετε κάτω από συνθήκες έντασης
  • Αποδεχτείτε το γεγονός ότι δεν υπάρχει προπόνηση χωρίς λάθη και αποτυχίες και χρησιμοποιήστε τις δυσκολίες σαν ευκαιρίες προκειμένου να μάθετε από αυτές
  • Μην αποφεύγετε την ευθύνη των λαθών ή αποτυχιών σας, ωστόσο, μην μένετε καθηλωμένοι στην απογοήτευση
  • Συγκεντρωθείτε και υιοθετήστε όποιο από τα στυλ προσοχής σας ικανοποιεί και σας κάνει να αποδίδετε τα μέγιστα. Κάντε εναλλαγές και δοκιμές για να βρείτε αυτό που σας ταιριάζει κάθε φορά
  • Αλλάξτε τις «δεν μπορώ» αρνητικές σκέψεις μετά από μια δύσκολη προπόνηση σε «μπορώ να τα καταφέρω» κρατώντας ένα ημερολόγιο
  • Θέστε εφικτούς, ρεαλιστικούς, απαραίτητους και πραγματοποιήσιμους στόχους σε κάθε προπόνηση και προσπαθήστε να τους επιτύχετε στο 100%
  • Επιλέξτε το κατάλληλο προπονητικό περιβάλλον και τον κατάλληλο συναθλητή για να αυξήσετε τα επίπεδα της προσπάθειας, της συγκέντρωσης και της προσοχής σας
  • Κάντε ανατροφοδότηση με το πέρας της προπόνησης και επαναπροσδιορίστε τους στόχους της επόμενης ημέρας
  • Παραμείνετε θετικοί στη σκέψη ότι μπορείτε να τα καταφέρετε παρά την όποια δυσκολία και συνεχίστε να προσπαθείτε για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα
  • Έστω και αν κάποιες προπονήσεις δεν έχουν πάει καλά ή ταλαιπωρείστε από κάποιο τραυματισμό θυμηθείτε ότι το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα αρνητικά προδιαγεγραμμένο μετά από μια ατυχία και μπορούμε αν το πιστέψουμε να το ανατρέψουμε.


Να θυμάστε πάντα ότι η ψυχική κούραση στη μέση μιας περιόδου προετοιμασίας είναι κάτι το οποίο μπορεί να το βιώσει ο κάθε αθλητής επαγγελματίας ή μη. Θυμηθείτε το αρχικό κίνητρο σας, επαναλάβετε στον εαυτό σας τι σημαίνει για εσάς αυτή η συμμετοχή, αξιολογείστε αν τελικά τα εμπόδια είναι μεγαλύτερα από τις δυνάμεις και τις ικανότητες σας, ζητείστε βοήθεια εάν νομίζετε ότι την έχετε ανάγκη και επιμείνετε στο να μην αφήνετε τις δυσκολίες να σας απομακρύνουν από τα μεγάλα όνειρα, τους στόχους και τα ιδανικά της ζωής σας…!!!

                                                                                                                                                                                                                                ΦΡΟΣΩ ΠΑΤΣΟΥ

M.Sc. Ψυχολόγος – Αθλητικός Ψυχολόγος

Επιστημονική Συνεργάτιδα Εθνικής Ομάδας Στίβου

Τηλ.: 6982.89.28.32

www.idealpsychology.gr

 

References:

Higgins, J.P.T., & Green, S. (updated March 2011). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions: version 5.1.0 The Cochrane Collaboration, 2011. http://​handbook.​cochrane.​org/​. Accessed 21 Jan 2015.

Bennell, K.L., Malcolm, S.A., & Thomas, S.A. (1995). Risk factors for stress fractures in female track-and-field athletes: a retrospective analysis. Clinical Journal of Sport Medicine, 5, 229–35


Nicholl, J.P., Williams, B,T. (2002). Medical problems before and after a popular marathon. Journal of Applied Sport Psychology, 285, 1465–1466.


Laker, S.R., Saint-Phard, D., & Tyburski, M. (2007). Stress fractures in elite cross-country athletes. Orthopedics, 30, 313–5                                                                   

Γιατί έχασα: Ερμηνεύοντας τον αγώνα

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία που πρέπει να έχει ένας αθλητής προκειμένου να βελτιώσει και να μεγιστοποιήσει την αθλητική του απόδοση είναι η αντίληψη και η κριτική σκέψη. Με άλλα λόγια να είναι ικανός να μπορεί να κατανοήσει που οφείλεται το αποτέλεσμα του αγώνα είτε είναι νικηφόρο είτε όχι.


Σε μια ομάδα αν ρωτήσουμε και τους 12 παίκτες, που οφείλεται η νίκη ή η ήττα της ομάδας τους, θα ακούσουμε 3-4 διαφορετικές απαντήσεις ως «απόδοση αιτιών». Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που ακολουθεί.


Σε έναν εφηβικό αγώνα ποδοσφαίρου, μια πολύ έμπειρη ομάδα έπαιξε εναντίον μιας νεοσύστατης και λιγότερο έμπειρης τόσο προπονητικά όσο και αγωνιστικά ομάδας. Το αποτέλεσμα ήταν λίγο πολύ αναμενόμενο και η περισσότερο έμπειρη ομάδα κέρδισε τους αντιπάλους με σχετικά μεγάλη διαφορά. Όταν ρωτήθηκαν οι παίκτες της ομάδας που έχασε για τα αίτια της ήττας δόθηκαν οι εξής διαφορετικές απαντήσεις:


«Ήταν κακή η διαιτησία»

«Το γήπεδο και οι καιρικές συνθήκες δεν ήταν τα κατάλληλα»

«Ο καλός μας παίκτης ήταν τραυματισμένος και δεν μπόρεσε να βοηθήσει την ομάδα»

«Ήμασταν σε κακή μέρα»

«Δεν ήμασταν καλοί»

«Παίξαμε καλά αλλά οι άλλοι ήταν καλύτεροι».


Είναι γενικά παραδεκτό ότι η αντίληψη μας για τα αίτια που επέφεραν το αποτέλεσμα σ’ έναν αγώνα επηρεάζουν σημαντικά τις πράξεις  μας, τα συναισθήματα μας, τις ενέργειες, την αυτοπεποίθηση μας αλλά και τα κίνητρα μας για τον αγώνα και τον αθλητισμό γενικότερα.


Στο προηγούμενο παράδειγμα οι 3 πρώτες απαντήσεις ουσιαστικά μετέφεραν το «πρόβλημα» της ήττας σε εξωτερικούς, μη ρυθμιζόμενους από τους αθλητές παράγοντες. Τέτοιου είδους απαντήσεις έχουν τόσο θετικό όσο και αρνητικό αντίκτυπο.


Πιο συγκεκριμένα θα λέγαμε ότι έχουν το πλεονέκτημα ότι ασυνείδητα οι αθλητές/τριες προστατεύουν το «Εγώ» και τον αυτοσεβασμό τους. Επιπλέον εφόσον τα αίτια της ήττας είναι εξωτερικά υπάρχει η προσδοκία ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει στον επόμενο αγώνα και με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται νέο κίνητρο για την επόμενη προσπάθεια ξεπερνώντας την αποτυχία πιο εύκολα.


Από την άλλη μεριά, εάν αυτή η τακτική και τα ίδια αίτια αποδίδονται συνεχώς ως λόγοι της αποτυχίας, οι αθλητές/τριες δεν προσπαθούν να διορθωθούν από τα λάθη τους, δεν προσπαθούν για τη βελτίωση τους και τελικά δεν μαθαίνουν να αποδέχονται την ήττα και την ανωτερότητα των αντιπάλων. Πιθανό είναι να ψάχνουν πάντα μια δικαιολογία για το αποτέλεσμα.


Πολλές φορές αυτό που ένας αθλητής αποκαλεί τύχη κάποιος άλλος το αποκαλεί ικανότητα. Π.χ. ένας τενίστας που καταφέρνει σε τέσσερα συνεχόμενα game να ανατρέψει το εις βάρος του 40-0 αποτέλεσμα, για τον αντίπαλο του μπορεί να θεωρείται τυχερός ενώ ο ίδιος να θεωρεί τον εαυτό του ικανό και ανώτερο παίκτη.


Στην Αθλητική Ψυχολογία ο όρος «Εσωτερική εστία ελέγχου» αναφέρεται ως η ικανότητα του ατόμου να πιστεύει ότι έχει την προσωπική ευθύνη γι’ αυτά που του συμβαίνουν και ότι η συμπεριφορά του μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Η συγκεκριμένη σκέψη αποτελεί βασικό συστατικό για τη μεγιστοποίηση της απόδοσης ενός αθλητή/τριας.


Οι διάφορες θεωρίες για την απόδοση αιτιών στον αθλητισμό που αναπτύχθηκαν στην αρχή είχαν μειονεκτήματα και κενά, μέχρις ότου να διαμορφωθεί η τελική θεωρία η οποία πρόσθεσε στην ήδη υπάρχουσα εστία ελέγχου ή αλλιώς εστία αιτιότητας και τον όρο δυνατότητα ελέγχου.


Οι έρευνες δείχνουν ότι η πιο σωστή προσέγγιση είναι να αποδίδω το αποτέλεσμα του αγώνα σε εσωτερικούς και ελέγξιμους παράγοντες (σταθερούς ή ασταθής).

Εσωτερικούς γιατί πρέπει να έχω την ευθύνη του αποτελέσματος. Η αναγνώριση ότι η επιτυχία μου ανήκει είναι προτιμότερη ψυχολογικά από το να αποδώσω την  επιτυχία σε κάποιο εξωτερικό παράγοντα. Επώδυνο αλλά επίσης προτιμότερο είναι, να αποδέχομαι την ευθύνη ακόμη και αν αποτυγχάνω, γιατί με αυτόν τον τρόπο μπορώ να βελτιωθώ και να γίνω καλύτερος/η.


Ελέγξιμους και σταθερούς όταν πρόκειται για νικηφόρο αποτέλεσμα ώστε να πιστέψω ότι μπορώ να τους επαναλάβω και έχω ικανότητες και δεξιότητες οι οποίες την επόμενη φορά θα μου ξαναδώσουν τη νίκη.


Ελέγξιμους και ασταθείς όταν πρόκειται για ήττα, προκειμένου να πιστέψω ότι η αποτυχημένη μου εμφάνιση οφείλεται σε παράγοντες που μπορούν να αλλάξουν από τη δική μου συμπεριφορά και βελτίωση και δεν είναι παγιωμένοι.


Το κλειδί είναι να αποδέχομαι την ευθύνη όταν φταίω και να πιστεύω ότι αυτό μπορεί να αλλάξει επειδή εγώ είμαι ικανός να μετατρέψω στον επόμενο αγώνα το αποτέλεσμα από αρνητικό σε θετικό. Οι αθλητές/τριες πρέπει να μάθουν να αποδέχονται την ευθύνη για την επίδοση τους αλλά όχι εις βάρος της αυτοπεποίθησης τους.


ΦΡΟΣΩ ΠΑΤΣΟΥ
M.Sc. Ψυχολόγος – Αθλητικός Ψυχολόγος
Επιστημονική Συνεργάτιδα Εθνικής Ομάδας Στίβου
Τηλ.: 6982.89.28.32.

 

References:

Miserandino, M. (1998). Attributional retraining as a method of improving athletic performance. Journal of Sport Behavior, 21,286-297

Orbach, I., Singer, R.N., & Murphey M. (1999). An attributional training program and achievement in sport. The Sort Psychologist, 13, 69-82.

Η μοναδική εμπειρία της Φρόσω Πατσού

Κάπου εκεί στον Κορυδαλλό το 1974 έρχομαι στη ζωή και κανείς φυσικά δεν περιμένει ότι ο αθλητισμός θα αποτελεί για μένα εφαλτήριο πολλών πραγμάτων για το μέλλον. Παιδί ζωηρό, αν και κορίτσι, ενεργητικό αλλά όχι ιδιαίτερα σωματικά δυνατό, παίζω στις αλάνες – παιδικές χαρές δεν υπήρχαν ούτε κατά διάνοια – πηδώ τις ταράτσες, τρέχω συνεχώς στους δρόμους τα παιδικά παιχνίδια της εποχής και καλλιεργώ με αυτόν τον τρόπο τις αθλητικές μου ικανότητες. Ο πρώτος μου αγώνας στην αυλή του δημοτικού σχολείου, ένα κομμάτι δρόμου στο οποίο ο σύλλογος γονέων έβαζε απαγορευτικά σήματα διέλευσης των οχημάτων για να κάνουμε διάλειμμα, ήταν νικητήριος με συνέπεια τη συμμετοχή μου στους πρώτους μαθητικούς αγώνες παμπαίδων – πανκορασίδων στο στάδιο Καραϊσκάκη.

Από τότε ξεκινάει ένα ταξίδι μέσα από τον αθλητισμό, τις δυσκολίες και τα ευεργετήματά του, τις πίκρες και τις χαρές του, τους κόπους, τις θυσίες αλλά και τα αμέτρητα συναισθήματα και τις υπέροχες στιγμές που μόνο ο πρωταθλητής μπορεί να ζήσει. Οι επιτυχίες πολλές, οι αγώνες εκατοντάδες, τα ταξίδια αμέτρητα, οι προετοιμασίες συνεχείς, οι ώρες της μοναξιάς και της κουβέντας με τον εαυτό χιλιάδες, τα συναισθήματα και οι εμπειρίες απερίγραπτα. Μέσα από την πορεία δεκαεπτά χρόνων πρωταθλητισμού με επιτυχίες σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες αυτή που θα μείνει πιο χαραγμένη από όλες στο μυαλό μου είναι η συμμετοχή στην πρώτη μου Ολυμπιάδα στο Σίδνεϋ το 2000. Έχοντας πιάσει το όριο για τους Ολυμπιακός Αγώνες στην Ατλάντα το 1996, αλλά μην καταφέρνοντας τελικά να συμμετέχω εξαιτίας ενός τραυματισμού της τελευταίας στιγμής, η Ολυμπιάδα της Αυστραλίας είναι η ολοκλήρωση των στόχων μου.


Και το όνειρο γίνεται πραγματικότητα. Τον Αύγουστο του 2000 μετά από ένα πολύωρο αεροπορικό ταξίδι φτάνουμε στο Περθ της Αυστραλίας, σαν πρώτο σταθμό προετοιμασίας της Ελληνικής Αποστολής. Τα συναισθήματα ξεχύνονται χειμαρρώδη από το αεροδρόμιο κιόλας και από τη θερμή υποδοχή των Ελλήνων εκεί, όπου μας αγκαλιάζουν και μας φιλάνε σαν να βλέπουν στα πρόσωπα μας και σε αυτό που εκπροσωπούμε όχι μόνο την Ελλάδα που έχουν αφήσει αλλά ποτέ δεν ξεχνούν, αλλά, και όλα εκείνα τα οποία οφείλει ένας αθλητής να πρεσβεύει. Το ήθος, τα ιδεώδη, την περηφάνια, τα ιδανικά, την προσπάθεια και τόσα άλλα.


Οι μέρες περνούν σαν το 24ωρο να έχει αλλάξει όψη και συνήθειες. Κάθε εικόνα μένει ανεξίτηλα χαραγμένη στο μυαλό και η προσμονή για την είσοδο στο στάδιο γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη καθώς πλησιάζει η στιγμή τις παρέλασης. Και έρχεται η ώρα που η ελληνική ομάδα μπαίνει πρώτη στην τελετή έναρξης για να ξεσηκώσει 110.000 κόσμο που βρίσκεται εκεί. Η ελληνική σημαία κυματίζει μπροστά από όλους, και όλοι γνωρίζουν ότι οι οικοδεσπότες της Αθήνας είναι εκεί τέσσερα χρόνια πριν για να υπερασπιστούν τόσο τους αθλητικούς τους τίτλους και την προσπάθεια τους, αλλά, και να δώσουν το μήνυμα για μια υπέροχη επόμενη Ολυμπιάδα στην Ελλάδα το 2004.


Οι επιτυχίες από τους Έλληνες αθλητές είναι αρκετές και όλοι περιμένουν και  τα αγωνίσματα του στίβου, ο οποίος παραμένει ο βασιλιάς, για να πανηγυρίσουν και άλλα μετάλλια. Αγωνίζομαι τις τελευταίες ημέρες και δεν βλέπω την ώρα να τρέξω στη μικρή σκυταλοδρομία και να δώσω τον καλύτερο μου εαυτό. Δεν ξέρω γιατί έχω αυτή την έξαψη. Από  μικρή έχω λάβει μέρος σε δεκάδες ευρωπαϊκά και παγκόσμια πρωταθλήματα αλλά τούτη η διοργάνωση είναι σαν να σου χαρίζουν τον κόσμο όλο.

Με μια φανταστική κούρσα τόσο δική μου όσο και των υπόλοιπων κοριτσιών περνάμε στα ημιτελικά άνετα και ονειρευόμαστε την είσοδο μας στον τελικό των Ολυμπιακών Αγώνων, η οποία φαίνεται να μην είναι άπιαστο όνειρο. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι θα είμαστε εκεί. Ωστόσο, τα πράγματα στον αθλητισμό πολλές φορές δεν λειτουργούν όπως τα θέλουμε και τελικά κατατασσόμαστε στη 13η  θέση του κόσμου. Τα συναισθήματα τόσο ανάμεικτα. Από τη μια μεριά η απογοήτευση για την μη είσοδο στον τελικό του αγωνίσματος και από την άλλη όλο αυτό το μεγαλείο που δεν σε αφήνει να στεναχωρηθείς για αρκετή ώρα, αλλά, να σκεφτείς «πόσο ευλογημένος και τυχερός είμαι που ζω όλο αυτό».

When the competition ends up to be a disaster

“During my career I lost 9000 shots and I left the court with my head bowed because we had lost with an embarrassing result over 300 times. I missed the most critical – the last ball of the match twenty-six times. The fact that I’ve failed so many times is my biggest achievement”. The above words don’t belong to some random athlete, but to one of the greatest basketball players in the world – Michael Jordan- and they highlight the significance of the defeat for a career in sports and maximize the performance of an athlete.

In all sports there are hundreds of cases of very high-level athletes who were supposed to be in a competition which eventually ended up in disaster.

The failure and defeat if treated as a learning process and used as a way of self-improvement and maturity, it is certain that it may lead to only positive results for the  athlete’s progress. There are countless times when athletes have been so bitterly disappointed by a bad result that they have reached the point to quit the sport because they feel powerless and helpless to support their talent and all their efforts.

Recovering after a painful defeat or after a bad match result is a state called mental resilience in Sports Psychology and it focuses on:

The athlete must be familiar with the causes that led him to his defeat. This is the only way in order not to repeat the same mistakes and to be able to use the circumstances that led him to the ugly result to his advantage. The attribution of defeat to ‘ bad luck ‘or  ‘ bad day ‘ in sports or external factors such as the referee, the weather or Mercury retrograde is way far from rationalization and serious sports practice.

In order to convert defeat into positive feedback for you and use it to your benefit you should follow the advice below:

  • Accept the fact that there is no sport without failures and use the defeats as opportunities to learn from them
  • Take the responsibility of  your mistakes or failures, however, don’t stay tied up in frustration
  • Convert the ugly result into a challenge not a threat
  • Get feedback at the end of a lost race, find out what went wrong and redefine your objectives the next day
  • Stay positive in thinking that you can come back despite any difficulty and keep trying for the best possible result
Αντιμετωπίζοντας το άγχος των εξετάσεων και του αγώνα

Ο μήνας Μάιος παρότι για τους περισσότερους από εμάς είναι ένας ευχάριστος και ηλιόλουστος μήνας και σηματοδοτεί το τελείωμα της Άνοιξης και την είσοδο του καλοκαιριού, ωστόσο για τους περισσότερους μαθητές είναι ο πιο αγχωτικός μήνας του χρόνου εξαιτίας των εξετάσεων πανελλήνιων ή ενδοσχολικών. Αυτό που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι η αγωνία και το άγχος που βιώνει ένας μαθητής για τις εξετάσεις και τα αποτελέσματα τα οποία αισθάνεται ότι θα του καθορίσουν τη ζωή του, δεν διαφέρει σε τίποτα από την αγωνία και το άγχος που βιώνει ο αθλητής για ένα σημαντικό αγώνα για τον οποίο έχει θέσει υψηλούς στόχους.


Η πολυδιάστατη φύση του άγχους και ο διαχωρισμός του σε γνωστικό, σωματικό, προδιάθεσης (προσωπικότητας) και κατάστασης (αγώνας ή προπόνηση) μας δίνει τη δυνατότητα να αντιληφθούμε και να επενεργήσουμε στις διάφορες πτυχές του, με στόχο τη διαχείριση του και τη μεγιστοποίηση της απόδοσης του αθλητή.


Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η αντίληψη των μαθητών/αθλητών για την επίδραση του άγχους που παρουσιάζεται στην αρχή ενός τεστ/αγώνα. Εάν το άτομο πιστεύει ότι δεν μπορεί να ελέγξει το άγχος του και ότι θα τον επηρεάσει αρνητικά, τότε αυτό λειτουργεί ανασταλτικά. Αντιθέτως, εάν θεωρεί ότι μπορεί να ελέγξει τα συμπτώματα του άγχους και να τα χρησιμοποιήσει προς όφελος του, τότε το άγχος ερμηνεύεται ως ένδειξη ετοιμότητας για τη δοκιμασία που έχει να επιτελέσει και λειτουργεί διευκολυντικά.


Όταν ο εγκέφαλος αντιληφθεί ότι μια κατάσταση είναι επικίνδυνη, τότε το σώμα εκκρίνοντας ορμόνες όπως αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη και κορτιζόλη φτάνει στη διέγερση και ετοιμάζεται να την αντιμετωπίσει επιτυχώς.


Τα ερευνητικά δεδομένα αναφέρουν ότι αρκετές ημέρες πριν από το τεστ/αγώνα ξεκινούν οι θετικές (σημάδι αυτοπεποίθησης) ή οι αρνητικές (σημάδι άγχους) σκέψεις και ενεργοποιούνται σε πολύ μεγάλο βαθμό στο μυαλό των αθλητών. Ωστόσο το σώμα ακόμη δεν εκδηλώνει σημάδια άγχους (τρέμουλο, ταχυκαρδία, εφίδρωση, στομαχικό πόνο κ.α.). Κατά συνέπεια το γνωστικό άγχος μπορεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα ακόμη και αρκετές ημέρες πριν από τη στρεσογόνο κατάσταση.


Από την άλλη μεριά το σωματικό άγχος βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα αρκετές ημέρες νωρίτερα και κορυφώνεται όσο πλησιάζει η ώρα της εξέτασης ή του αγώνα με αποκορύφωμα λίγα λεπτά πριν να φτάνει στην κορύφωση του. Δεν είναι λίγα τα περιστατικά λιποθυμίας που έχουν συμβεί ελάχιστα λεπτά πριν την είσοδο στην αίθουσα ή στο γήπεδο.


Ο φόβος και η αμφιβολία για το αποτέλεσμα, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (αγχώδης τύπος προσωπικότητας), ο φόβος για αρνητική κοινωνική αξιολόγηση από τους «σημαντικούς άλλους», η υπερεκτίμηση των αντιλαμβανόμενων κινδύνων, η υποτίμηση των ικανοτήτων, η ελλιπής προετοιμασία, η τελειομανία (perfectionism) και η αλλαγή στη ρουτίνα (π.χ. καθυστέρηση έναρξης της εξέτασης ή του αγώνα) είναι οι πιο σημαντικοί παράγοντες που ευνοούν το γνωστικό άγχος και κατά συνέπεια αυξάνουν τα επίπεδα του άγχους γενικότερα.


Αυτό που πρέπει να έχουμε υπόψη είναι ότι δεν πρέπει να παρερμηνεύουμε ή να δαιμονοποιούμε τα συμπτώματα του άγχους και ότι το ιδανικό επίπεδο άγχους μπορεί να επιτευχθεί μέσω ψυχολογικών τεχνικών. Ο προσδιορισμός του ιδανικού επίπεδου γίνεται είτε άμεσα είτε εκ των υστέρων (μέθοδος ανάκλησης).


Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι με το να μην συζητούν γι’ αυτό που σκέφτονται (αποφυγή προβλήματος), να καταφεύγουν σε ηρεμιστικές ουσίες ή να αυξάνουν τα επίπεδα του φαγητού αντιμετωπίζουν σωστά το άγχος. Το βέβαιο είναι οι προηγούμενες τακτικές αποφέρουν τελικά υψηλότερα επίπεδα αμφιβολίας, φόβου και άγχους στο άτομο. Οι πιο ενδεδειγμένες κινήσεις προκειμένου να διαχειριστείτε το άγχος πριν από μια δοκιμασία είναι οι ακόλουθες:

  1. Ελέγξτε τις συνθήκες εκείνες, τις καταστάσεις και τις σκέψεις που σας δημιουργούν άγχος.
  2. Κάθε φορά θυμηθείτε να θέτετε:
    - ρεαλιστικούς,
    - επιτεύξιμους,
    - συγκεκριμένους
    - θετικούς και
    - μετρήσιμους στόχους με βάση τα αποτελέσματα που έχετε στην προπόνηση.
  3. Σκεφτείτε τι πρέπει να κάνετε σωστά και ότι είστε ικανοί να το καταφέρετε γιατί έχετε δουλέψει πάνω σε αυτή τη βάση.
  4. Καταστρώστε στρατηγικές και εναλλακτικά σχέδια. Αυτό θα σας δημιουργήσει ηρεμία και σιγουριά ότι έχετε σκεφτεί και μπορείτε να αντιμετωπίσετε οποιαδήποτε αντιξοότητα μπορεί να προκύψει.
  5. Ελέγξτε με ημερολόγιο τη διαδικασία του διαβάσματος ή της προπόνησης σας και καταγράψτε τη βελτίωση σας, ώστε να αισθανθείτε υψηλότερη αυτοπεποίθηση για τον εαυτό σας.
  6. Χρησιμοποιείστε τεχνικές χαλάρωσης και σωστή αναπνοή.

Το άγχος είναι κάτι που επηρεάζει είτε με θετικό είτε με αρνητικό τρόπο τους ανθρώπους. Η Ψυχολογία έχει τα εργαλεία και τις τεχνικές εκείνες οι οποίες βοηθούν στη διαχείριση του, με απώτερο σκοπό τη μεγιστοποίηση της απόδοσης. Η γνωστική αναδόμηση, η εκλογίκευση των γνωστικών διαστρεβλώσεων, η αλλαγή των αρνητικών σκέψεων σε θετικές και η εκμάθηση τεχνικών για τη διαχείριση του, είναι η βοήθεια που προσφέρει ο ειδικός επιστήμονας προκειμένου να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!!


References:

Endler, N.S. (1978). The interaction model of anxiety: Some possible impications. In D.M.Landers & R.W.Christina (Eds.), Psychology of motor behavior and sport-1977 (pp. 332-351). Champaign, IL: Human Kinetics

Hanin, Y.L. (1980). A study of anxiety in sports. In W.F.Straub (Ed.), Sport Psychology: An analysis of athlete behavior (pp. 236-249). New York: Mouvement Publications

Martens, R., Vealey, R.S., & Burton, D. (1990). Competitive anxiety in sport. Champaign, IL: Human Kinetics

Ψυχολογικοί παράγοντες & διατροφικές διαταραχές στους αθλητές

Είναι πια αποδεδειγμένος ο ρόλος και η σημασία της διατροφής στη μεγιστοποίηση της απόδοσης και την αποφυγή των τραυματισμών στους αθλητές/τριες.  Ωστόσο υπάρχουν αθλήματα τα οποία απαιτούν ή αναγκάζουν τον/την αθλητή/τρια να έχει μια συνεχή και κατά συνέπεια προβληματική ενασχόληση και έλεγχο του σωματικού του/της βάρους.


Οι πιο συνηθισμένες είναι (α) άτυπες μορφές νευρικής ανορεξίας, (β) βουλιμία ή επεισοδιακή υπερφαγία. Οι έρευνες καταδεικνύουν ότι οι γυναίκες αθλήτριες είναι πιο ευάλωτες και εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά των παραπάνω διαταραχών από ότι οι άντρες αθλητές. Οι πιέσεις που μπορεί να δέχονται από τους προπονητές ή και τον κοινωνικό περίγυρο για τη μείωση του σωματικού τους βάρους μπορεί να οδηγήσουν σε προβληματικές συμπεριφορές αναφορικά με τη διατροφή ακόμα και μετά τη διακοπή της ενασχόλησης τους με τον αθλητισμό.


Οι αθλητές/τριες οι οποίοι/ες παρουσιάζουν κάποιου είδους διατροφικής διαταραχής  έχουν την τάση να κάνουν αυστηρή κριτική στον εαυτό τους, να βάζουν θεωρητικά άπιαστους και εξαιρετικά υψηλούς αθλητικούς στόχους ενώ είναι πολύ συχνό φαινόμενο να επηρεάζεται η ψυχολογία τους για τον αγώνα από τα παραπανίσια κιλά που μπορεί να έχουν. Συνηθισμένο φαινόμενο αποτελεί η χρήση ρούχων τα οποία δεν διαγράφουν τα κιλά που θεωρούν ή που πραγματικά έχουν, ενώ συχνά μπορεί να παρατηρούνται αισθήματα ντροπής και αμηχανίας στις καθημερινές αθλητικές δραστηριότητες με συνέπεια να υιοθετούν ψυχαναγκαστικές-καταναγκαστικές συμπεριφορές.


Τόσο η νευρική ανορεξία όσο και η βουλιμία είναι πρωτογενής ψυχιατρικές διαταραχές, αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος και χαρακτηρίζονται από ελλιπή έλεγχο της διατροφικής συμπεριφοράς του ατόμου. Επεισόδια υπερφαγίας τα οποία συνοδεύονται από αποβολή της προσλαμβάνουσας τροφής με τη χρήση καθαρτικών ή διουρητικών και της πρόκλησης εμετού ή της υπερβολικής ενασχόλησης με τη φυσική δραστηριότητα (ως δευτερογενής ψυχική διαταραχή) είναι το χαρακτηριστικό της νόσου. Η κληρονομικότητα, το φύλο, η ηλικία αλλά και τα συναισθηματικής φύσεως προβλήματα όπως, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, το άγχος, ο τελειοθηρισμός, η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές σε συνδυασμό με τις ιδιαιτερότητες της προσωπικότητας ενός ατόμου είναι μερικοί από τους παράγοντες που ωθούν το άτομο να εκδηλώσει αποκλίνουσα συμπεριφορά σε σχέση με το φαγητό. 


Κατά τη διάρκεια της κατανάλωσης υπερβολικής ποσότητας φαγητού τα επίπεδα σεροτονίνης στον εγκέφαλο παρουσιάζουν ραγδαία αύξηση με αποτέλεσμα το άτομο να νιώθει ένα αίσθημα ευφορίας και μείωση των αρνητικών ψυχολογικών συμπτωμάτων. Το πρόβλημα είναι ότι η όμορφη αυτή αίσθηση δεν αργεί να αντικατασταθεί από τύψεις και ενοχές, από επιπλέον άγχη για τις προσλαμβανόμενες θερμίδες και κατά συνέπεια να ξεκινήσει ένας φαύλος κύκλος αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων. Οι κίνδυνοι για την υγεία του βουλιμικού ατόμου είναι ποικίλοι.


Όποια και αν είναι τα ψυχολογικά ή βιολογικά αίτια το βέβαιο είναι ότι οι αθλητές/τριες οι οποίοι/ες εκδηλώνουν διατροφικά προβλήματα βιώνουν χαμηλή ποιότητα ζωής, παρουσιάζουν κοινωνική απόσυρση και χαμηλή αθλητική απόδοση και χρειάζεται οπωσδήποτε να αναγνωρίσουν το πρόβλημα έγκαιρα και να δουλέψουν με το κατάλληλο επιστημονικό προσωπικό προκειμένου να βρουν λύση στο πρόβλημα  τους.  Η ενημέρωση των προπονητών, των γονέων, των «σημαντικών άλλων» και η εκπαίδευση τους ώστε να αντιληφθούν έγκαιρα και να αναφέρουν πιθανές αποκλίνουσες συμπεριφορές σε σχέση με τη διατροφή και το σωματικό βάρος είναι πολύ σημαντική.


References:

Mangweth, B., Pope, H. G., & Hudson, N. (1996). Bulimia nervosa in Austria and the United States: a controlled cross-cultural study. International Journal for Eating Disorders, 20, 263-270.

Καλοκαιρινή κατάθλιψη: Γιατί συμβαίνει

Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που υποφέρουν από κατάθλιψη το καλοκαίρι παρά τις ευεργετικές ιδιότητες του ήλιου και της θάλασσας. Το σύνδρομο εποχιακής κατάθλιψης (Seasonal Affective Disorder- SAD) είναι συχνότερο κατά τους χειμερινούς μήνες λόγω της μειωμένης παραγωγής βιταμίνης D από την έλλειψη φωτός. Ωστόσο, φαίνεται ότι η έναρξη του καλοκαιριού δημιουργεί ένα πρόσθετο άγχος το οποίο σχετίζεται κατά πολύ με την εικόνα του σώματος αλλά και με αλλαγές στο επίπεδο των ορμονών (σεροτονίνη και μελατονίνη). Η εποχική κατάθλιψη φαίνεται να έχει βιολογικό υπόβαθρο, ωστόσο, στις μέρες μας οι οικονομικές δυσκολίες οι οποίες περιορίζουν ή απαγορεύουν τις διακοπές εντείνουν τη  θλίψη και τη μελαγχολία. Τα συνήθη συμπτώματα δεν διαφέρουν κατά πολύ από εκείνα της κατάθλιψης και εντοπίζονται στις αλλαγές των συνηθειών στον ύπνο και στη διατροφή, στη διάθεση και στα συναισθήματα. Επιπλέον η μειωμένη συγκέντρωση και προσοχή καθώς, επίσης, και οι αρνητικές σκέψεις και η χαμηλή αυτοεκτίμηση δυσκολεύουν την κατάσταση. Το άτομο που βιώνει εποχική - καλοκαιρινή κατάθλιψη αισθάνεται ακόμη μεγαλύτερο το βάρος της μελαγχολίας του βλέποντας ανθρώπους γύρω του οι οποίοι χαίρονται τον ήλιο, τη θάλασσα και την καλοκαιρινή αύρα ενώ ο ίδιος δεν μπορεί να βιώσει τίποτα από τα παραπάνω με αποτέλεσμα να απομονώνεται ακόμη περισσότερο.

Η ίδια η εποχή είναι ένας ισχυρός σύμμαχος στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Ο ήλιος, η σωστή διατροφή αλλά και η υιοθέτηση άσκησης είναι σημαντικοί παράγοντες που θα μας βοηθήσουν στο να ξεπεράσουμε το πρόβλημα της κατάθλιψης. Οι ενδορφίνες που εκκρίνονται κατά τη διάρκεια της άσκησης είναι εκείνες που θα μας φτιάξουν τη διάθεση και θα μας βοηθήσουν στη θετική σκέψη και στην αποβολή των αρνητικών συναισθημάτων. Επιπλέον, με την άσκηση η εικόνα του σώματος θα βελτιωθεί με αποτέλεσμα να αλλάξει η διάθεση μας. Σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι δεν είναι ντροπή να ζητάμε βοήθεια από ειδικευμένους ανθρώπους στα θέματα που μας απασχολούν.

 

Βιβλιογραφία:

Babyak, M., et al. (2000). Exercise treatment for major depression: Maintenance of therapeutic benefit at 10 months. Psychosomatic Medicine, 62, 633-638.

Blumenthal, A. J., Babyak, A. M., Diraiswamy, M., Watkins, L., Hoffman, B. M. Barbour, A. K., et al. (2007). Exercise and pharmacotherapy in the treatment of major depressive disorders. Psychosomatic Medicine, 69, 587-596.

Charlotte, M., McKercher, A. B., Schmidt, D. M., Sanderson, A. K., Patton, C. G., Dweyer, T., Venn, A. J. (2009). Physical activity and depression in young adults. American Journal of Preventive Medicine, 36, 161-164.

Doyne, E.J., Ossip-Klein, D.J., Bowman, E.D., Osborn, K. M., McDougall-Wilson, B. I., & Neimeyer, A. R. (1987). Running versus weight-lifting in the treatment of depression. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55, 748-754.

9 τρόποι για να πετύχεις ως αθλητής

Δεν χρειάζεται να είσαι επαγγελματίας ή Ολυμπιονίκης για να θεωρηθείς επιτυχημένος αθλητής. Ούτε χρειάζεται να έχεις κερδίσει εθνικά ή άλλα μεγάλα πρωταθλήματα και να έχεις στον τοίχο σου κρεμασμένα δεκάδες κύπελλα και μετάλλια για να υποστηρίξεις ότι έφτασες στο μέγιστο την αθλητική σου απόδοση. Επιτυχημένοι νοούνται οι αθλητές οι οποίοι έχουν έναν κοινό παρονομαστή. Είναι αποφασισμένοι να αφοσιωθούν σε αυτό που κάνουν, να προσπαθούν όσο περισσότερο μπορούν και να παραμένουν προσηλωμένοι στους στόχους τους, έστω και αν αυτό σημαίνει κούραση και αρκετή προπόνηση προκειμένου να μεγιστοποιήσουν τις φυσικές τους ικανότητες. Είναι επιτυχημένοι γιατί πάνω από όλα αισθάνονται όμορφα και διασκεδάζουν με τη συμμετοχή τους στον αθλητισμό και  νιώθουν ότι η προπόνηση γεμίζει τις ζωές τους, ενώ, πιστεύουν ότι αυτό που αποκομίζουν είναι αντάξιο αυτού που προσφέρουν.

Υπάρχουν εννέα βασικά σημεία τα οποία αν τα υιοθετήσει κανείς είναι αποδεδειγμένο ότι θα συνεισφέρουν στη μεγιστοποίηση της απόδοσης του και στην επιτυχία του στον αθλητισμό. Και τα εννέα μπορούν να διδαχτούν και να βελτιωθούν μέσω τεχνικών και επανάληψης. Το σημαντικό είναι όλα αυτά τα οποία βοηθούν στο να κάνει κανείς ρεκόρ στον αθλητισμό βοηθούν επίσης, και συμβάλλουν στο να επιτύχουμε και σε διάφορα άλλα πράγματα στη ζωή μας σε όλα τα επίπεδα.

Προκειμένου λοιπόν και εσείς να μεγιστοποιήσετε την αθλητική σας απόδοση:

  1. Προσπαθήστε να έχετε θετική άποψη
    Δείτε την προπόνηση και τον αγώνα σαν ευκαιρία να ανταγωνιστείτε τον εαυτό σας και να μάθετε από τις επιτυχίες αλλά και τις αποτυχίες σας.
  2. Διατηρήστε υψηλό επίπεδο παρακίνησης
    Επιδιώκετε τη συνεχή βελτίωση και όχι αναγκαστικά την τελειότητα, ώστε να μην απογοητεύεστε και εγκαταλείπετε εύκολα.
  3. Θέστε υψηλούς αλλά ρεαλιστικούς στόχους
    Οι προσεκτικά τοποθετημένοι βραχυπρόθεσμοι ρεαλιστικοί στόχοι είναι προάγγελος ενός επιτυχημένου μακροπρόθεσμου στόχου. Δουλέψτε πάνω σε αυτή τη βάση.
  4. Αλληλεπιδράστε αποτελεσματικά με τους ανθρώπους γύρω σας
    Να θυμάστε πάντα ότι δεν είστε μόνο αθλητές, αλλά και μέλη οικογένειας, φίλοι, συναθλητές και πολλά άλλα. Όσο θετικότερες είναι αυτές οι σχέσεις στη ζωή σας τόσο καλύτερα. 
  5. Χρησιμοποιήστε θετικό αυτό-διάλογο
    Ακόμη και στις πιο δύσκολες καταστάσεις η παρακίνηση από τον ίδιο μας το εαυτό είναι ο πιο ενθαρρυντικός υποστηρικτής μας. Εκλογικεύστε και μετατρέψτε τις αρνητικές σκέψεις σε θετικές.
  6. Χρησιμοποιήστε θετική νοερή απεικόνιση
    Ακόμη και κατά τη διάρκεια ενός τραυματισμού οι έρευνες δείχνουν ότι οι αθλητές που χρησιμοποίησαν νοερή απεικόνιση επανήλθαν πολύ πιο γρήγορα στην αρχική φυσική τους κατάσταση από αυτούς που δεν χρησιμοποίησαν τη συγκεκριμένη τεχνική.
  7. Διαχειριστείτε το άγχος προς όφελος σας
    Αποδεχτείτε το γεγονός ότι το άγχος είναι κομμάτι του αγώνα. Στόχος του αθλητή είναι να δουλέψει με τέτοιο τρόπο ώστε να το κάνει διευκολυντικό και να αποδώσει καλύτερα.
  8. Διαχειριστείτε τα συναισθήματα σας αποτελεσματικά
    Ελέγξτε το θυμό σας αποτελεσματικά και μετατρέψτε τον σε ενέργεια και προς όφελος σας.
  9. Παραμείνετε συγκεντρωμένοι
    Συγκεντρωθείτε στο «εδώ και τώρα», και δουλέψτε ώστε να μπορείτε να απομονώνεται  τους εξωτερικούς περισπασμούς.

Όλα τα παραπάνω μπορούν να γίνουν κομμάτι της εκπαίδευσης μας και να τα χρησιμοποιήσουμε για να ολοκληρώσουμε την προσωπικότητα μας ως αθλητές αλλά και ως άνθρωποι γενικότερα. «Μετρώντας» και αναγνωρίζοντας σε πιο επίπεδο βρισκόμαστε αρχικά, μπορούμε να ξεκινήσουμε τη δουλειά με τον εαυτό μας με στόχο να βελτιωθούμε.


References:

Krane, V., & Williams, J.M. (2006). Psychological characteristics of peak performance. In J. M. Williams (Ed.), Applied sport psychology: Personal growth to peak performance (5th ed., pp. 204–224). New York, NY: McGraw-Hill Companies.

Seligman, M.E.P., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive Psychology. American Psychologist, 55,5-14.

Η φυσική άσκηση ως μέσο θεραπείας της κατάθλιψης

Τα τελευταία χρόνια έχει μπει ολοένα και με πιο αυξανόμενο ρυθμό στη ζωή μας ο όρος Κατάθλιψη, τα συμπτώματα και οι συνέπειες της. Τόσο η σκληρή καθημερινότητα όσο και η οικονομική κρίση έχουν κάνει τον καθένα από εμάς να έχει να διηγηθεί μια προσωπική ιστορία αναφορικά με την κατάθλιψη που ο ίδιος πέρασε ή ακόμη βιώνει. Ωστόσο αυτό που πρέπει να γίνει σαφές είναι ότι υπάρχουν διακριτά τις περισσότερες φορές όρια από την απλή μελαγχολία ή θλίψη, τη δυσθυμία, την κακή διάθεση έως την κατάθλιψη. Για να διαγνωστεί ένα άτομο ότι πάσχει από Κατάθλιψη θα πρέπει να υπάρχουν συγκεκριμένα γνωστικά, συναισθηματικά, συμπεριφορικά και νευρωτικά συμπτώματα για συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.   

Η Κατάθλιψη αποτελεί μια κατάσταση παθολογικής θλίψης που συνοδεύεται από σημαντική μείωση του αισθήματος προσωπικής αξίας και από την επώδυνη επιβράδυνση των νοητικών, ψυχοκινητικών και οργανικών διαδικασιών. Συνήθως συνδυάζεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυτομομφή, αισθήματα ανημπόριας, απαισιοδοξία, απελπισία ακόμη και σκέψεις αυτοκτονίας. Η Κατάθλιψη αποτελεί μία από τις πλέον σημαντικές νόσους στον τομέα της ψυχικής υγείας στην εποχή μας, ενώ από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας έχει ανακοινωθεί ότι μέχρι το 2020 θα αποτελεί την Νο2 ασθένεια στη λίστα.

Οι περισσότεροι άνθρωποι επιζητούν ένα γρήγορο και άμεσο αποτέλεσμα στην κατάσταση που τους ταλαιπωρεί και καταφεύγουν στη χρήση φαρμάκων προκειμένου να νιώσουν καλύτερα. Είναι όμως τελικά τα φάρμακα η πιο γρήγορη, άμεση, σωστή και η μόνη αποτελεσματική λύση στο πρόβλημα της κατάθλιψης ή αποτελούν απλώς μια ευκαιρία επικάλυψης του προβλήματος?

Ένας εναλλακτικός πολύ πιο υγιεινός και εξίσου οικονομικός τρόπος απέναντι στο πρόβλημα της κατάθλιψης είναι η Άσκηση. Σε αρκετές διαχρονικές έρευνες έχει αποδειχτεί ότι τα άτομα που δεν υιοθετούν καμία ή περιορισμένης μορφής άσκηση έχουν διπλάσιες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα κατάθλιψης από εκείνα τα άτομα που είναι κινητικά δραστήρια. Επιπλέον έχει αποδειχτεί ότι ενήλικες που γυμνάζονταν 3 ώρες την εβδομάδα παρουσίασαν μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης κατά 27% σε σχέση με εκείνους που ασκούνταν λιγότερο από 1 ώρα την εβδομάδα. Πλήθος ερευνών αποδεικνύει ότι μέτριας συχνότητας και έντασης άσκηση σχετίζεται με τη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης αλλά και του άγχους, συμβάλλοντας στην βελτίωση της διάθεσης και της γενικότερης ευημερίας. Η αύξηση της εγκεφαλικής αιματικής ροής, οι αλλαγές στους νευροδιαβιβαστές (π.χ. νορεπινεφρίνη, ντοπαμίνη, σεροτονίνη), η μείωση της μυϊκής έντασης, η αύξηση των αισθημάτων αυτοελέγχου, ικανότητας και αυτό-αποτελεσματικότητας, η βελτίωση της αυτοαντίληψης και οι θετικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις είναι μερικές από τις αιτίες που δικαιολογούν τα παραπάνω αποτελέσματα.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η Κατάθλιψη αποτελεί μια σύνθετη και πολυεπίπεδη νόσο της οποίας τη διάγνωση μπορεί να κάνει μόνο ο ειδικός και να προτείνει τη χρήση φαρμάκων σε περιπτώσεις όπου κρίνεται απαραίτητο. Ωστόσο είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η ψυχολογική υποστήριξη, η διαδικασία αυτογνωσίας και η άσκηση μπορούν σε αρκετές περιπτώσεις να αποτελέσουν εναλλακτικές μορφές θεραπείας με αμεσότερα και σταθερότερα αποτελέσματα. Η ολιστική προσέγγιση του θέματος και η επιλογή του κατάλληλου επιστήμονα-θεραπευτή-γιατρού αποτελεί θέμα μεγίστης σημασίας για να ξεφύγουμε από το πρόβλημα σωστά, γρήγορα και αποτελεσματικά.

 

Βιβλιογραφία:

  • Dunn, A. L., Trivedi, M. H., Kampert, B. J., Clark, C. G., & Chambliss, H. O. (2005). Exercise treatment for depression. Efficacy and dose response. American Journal Prenentive Medicine, 28, 1-8.
  • Martinsen, E.W. (2008). Physical activity in the prevention and treatment of anxiety and depression. Nordic Journal of Psychiatry, 62, 25-29.
  • Mather, A. S., Rodriguez C., Guthrie F. M., McHarg, A. M., Reid, C. I., & McMurdo, E. M. (2002). Effects of exercise on depressive symptoms in older adults with poorly responsive depressive disorders. Brain Journal Psychiatry, 180, 411-415.
  • McKercher, C. M., Schmidt, M. D., Sanderson, K. A., Patton, G. C., Dwyer, T., &            Venn, A. J. (2009). Physical activity and depression in young adults. American Journal of Preventive Medicine, 36(2), 161-164.
Μυϊκή δυσμορφία: Διαταραχή ή Δύναμη;

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο οι έρευνες τόσο στο διατροφικό, στο ψυχολογικό αλλά και στο κοινωνικό πεδίο έχουν εστιάσει στις «διατροφικές διαταραχές» και ιδιαίτερα στο κομμάτι της ψυχογενούς βουλιμίας ή αντίστοιχα της νευρικής ανορεξίας. Κυριότερα θύματα των παραπάνω διαταραχών αποτελούν οι γυναίκες  οι οποίες φαίνεται να επιθυμούν μια εικόνα σώματος αρκετά λεπτή, κατ’ εικόνα και ομοίωση των μοντέλων και των προτύπων που θέλουν  τη γυναίκα λιπόσαρκη και αψεγάδιαστη.

Σε αντίθεση με τις γυναίκες  οι άντρες εστιάζουν στην εικόνα σώματος επιθυμώντας όχι ένα λεπτό και καλλίγραμμο σώμα αλλά ένα μυώδες, απόλυτα γυμνασμένο και καλοσχηματισμένο-δυνατό κορμί. Το παραπάνω εγχείρημα μπορεί πολλές φορές να περιλαμβάνει εκτός από εξοντωτική γυμναστική, ειδικά διαμορφωμένο διατροφικό πρόγραμμα, χρήση ειδικών σκευασμάτων αλλά και απαγορευμένων ουσιών, διουρητικά κ.α. Η διαταραχή της μυϊκής δυσμορφίας σύμφωνα με το DSM IV  δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει από τις αντίστοιχες διαταραχές της βουλιμίας και της ανορεξίας αφού όλες έχουν κοινό παρονομαστή την ιδανική εικόνα σώματος – όπως ο καθένας την έχει στο μυαλό του. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα περιοδικά ακόμη και τα παιδικά παιχνίδια προβάλλουν πρότυπα αντρικού σώματος με πλήρως γυμνασμένους κοιλιακούς, μυώδεις δικεφάλους και τετρακεφάλους, στενή μέση, ανοικτούς ώμους και γυμνασμένο στήθος αφού έτσι αποδεικνύεται ο ανδρισμός και η δύναμη.

Τα άτομα τα οποία παρουσιάζουν Μυϊκή Δυσμορφία συνήθως βλέπουν στον καθρέπτη ένα αδύνατο και αδύναμο σώμα ενώ στην πραγματικότητα δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Συνέπεια αυτού είναι να περνούν αμέτρητες ώρες στο γυμναστήριο και να απομονώνονται από άλλες κοινωνικές επαφές και εκδηλώσεις. Αποφεύγουν να έρχονται σε επαφή με άλλα άτομα σε παραλίες και αποδυτήρια όπου μπορεί να εκτεθεί το σώμα τους, αγοράζουν ρούχα σε μεγαλύτερο νούμερο από αυτό που κανονικά φορούν και βιώνουν υπερβολικό στρες εξαιτίας της εμφάνισης τους που δεν τους ικανοποιεί.  Όταν ακολουθήσουν το πρόγραμμα που θεωρούν ότι θα κάνει το σώμα τους «ιδανικό» τότε έχουν την τάση να συγκρίνουν συνεχώς τους εαυτούς τους με αντίστοιχα άλλα γυμνασμένα κορμιά, να περνούν αρκετές ώρες μπροστά στον καθρέπτη εξετάζοντας  τους μύες τους ενώ ταυτόχρονα μπορεί να βιώνουν αισθήματα άγχους, κατωτερότητας και χαμηλής αυτοεκτίμησης όταν το αποτέλεσμα και η σύγκριση δεν είναι τόσο ικανοποιητικά όσο θα ήθελαν.

Η μυϊκή δυσμορφία είναι μια σύγχρονη κατά κύριο λόγο αντρική διαταραχή και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με φαρμακοθεραπεία όπου αυτή κρίνεται απαραίτητη, είναι η λύση στο πρόβλημα.

Η φυσική δραστηριότητα και η άθληση ήταν, είναι και θα είναι πάντα ένα θετικό κομμάτι στη ζωή μας. Ωστόσο αν «πιάσετε» τον εαυτό σας να αρνείται να παρευρεθεί σε μια σημαντική κοινωνική εκδήλωση γιατί δεν έχει συμπληρώσει το εξάωρο πρόγραμμα στο γυμναστήριο, ή γιατί αισθάνεστε ότι θα πάρετε 200 θερμίδες παραπάνω και αυτό θα χαλάσει το σώμα σας, τότε μάλλον είναι καιρός να παραδεχτείτε ότι έχετε ξεφύγει από τον αρχικό στόχο και σκοπό που η άθληση προσφέρει, και αυτός δεν είναι άλλος από ψυχική ευφορία και υγεία, και έχετε φτάσει στο άλλο άκρο, αυτό του ψυχαναγκασμού και του άγχους για την εικόνα του σώματος σας - και είναι ώρα να ζητήσετε βοήθεια.


Βιβλιογραφία:

Furst, D., & Gennone, K. (1993). Negative addiction in male and female runners and exercisers. Perception and Motor Skills, 77, 192-194.

Klein, A. M. (1992).  Man makes himself: alienation and self-objectivation in bodybuilding. Play & Culture, 5, 327-337.

Kouri, E. M., Pope, H. G., & Katz, D. L. (1995).  Fat-free mass index in users and nonusers of anabolic-androgenic steroids. Clinical Journal of Sports Medicine, 5, 223-228.

Mangweth, B., Pope, H. G., & Hudson, N. (1996). Bulimia nervosa in Austria and the United States: a controlled cross-cultural study. International Journal for Eating Disorders, 20, 263-270.

Ο ρόλος του γονέα στον παιδικό αθλητισμό

Η στάση των γονέων στον αθλητισμό, εξαρτάται από τον τρόπο που οι ίδιοι τον αντιμετωπίζουν και τις προσδοκίες που έχουν σχετικά με την εξέλιξη του παιδιού-αθλητή. Στην ηλικία των 7-10 τα παιδιά βρίσκονται στη φάση της εξειδικευμένης κίνησης και συνήθως είναι σε θέση να εκφράσουν επιθυμίες σχετικά με τη συμμετοχή τους σε κάποιο άθλημα. Η επιλογή αυτή θα γίνει σύμφωνα με διάφορους παράγοντες κάποιοι από τους οποίους μπορεί να είναι η συμμετοχή του κολλητού φίλου στο συγκεκριμένο άθλημα, η προβολή του αθλήματος μετά από κάποια επιτυχία, η ύπαρξη κάποιου συλλόγου ή αθλητικού κέντρου κάπου κοντά στο σπίτι καθώς, επίσης, και η αρέσκεια και η συμμετοχή των γονιών στο παρελθόν στο συγκεκριμένο σπορ. Όποιος και αν είναι ο λόγος είναι σχεδόν βέβαιο ότι τα παιδιά μέσα από τη συμμετοχή τους στον αθλητισμό αποζητούν την αποδοχή και την επιβράβευση από τους γονείς, αλλά και οι γονείς αποζητούν πολλές φορές συγκεκριμένα οφέλη.

Αυτό που πρέπει να γίνει ξεκάθαρο είναι ότι στις ηλικίες αυτές τα παιδιά πρέπει να βιώνουν αισθήματα ευφορίας και επάρκειας μέσα από τη συμμετοχή τους στις διάφορες αθλητικές δραστηριότητες. Στόχος πρέπει να είναι η διασκέδαση, η εκμάθηση του αθλήματος μέσα από διαδικασίες εκπαίδευσης τέτοιες όπου το παιδί να αντιλαμβάνεται την προσωπική του βελτίωση και εξέλιξη και να βιώνει αυτοπεποίθηση γι’ αυτήν την πρόοδο. Τελικός σκοπός είναι:

  • η ανάπτυξη,
  • η μόρφωση και
  • η ολοκλήρωση του παιδιού ως προσωπικότητα.

Μιλώντας για αθλητική ανάπτυξη και βελτίωση στοχεύουμε σε μια πολύπλευρη ανάπτυξη γιατί υποστηρίζουμε ότι το παιδί  δεν είναι μόνο αθλητής. Είναι παιδί που κάνει αθλητισμό! Ο προπονητής θα πρέπει να συνεκτιμήσει τη  γνωστική και συναισθηματική του κατάσταση, αναλογικά με την  ηλικία του, να νιώσει τις  ανάγκες του και να το βοηθήσει να αναπτύξει όλα εκείνα τα στοιχεία που θα το κάνουν μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα τόσο μέσα στους αθλητικούς χώρους όσο και σε άλλα πεδία που αφορούν τη ζωή του, όπως είναι το σχολείο, οι φίλοι κ.α.

Ο ρόλος των γονέων στον αθλητισμό μπορεί να είναι ανασταλτικός ή βοηθητικός - υποστηρικτικός ανάλογα με τη συμπεριφορά τους. Ωστόσο όποιος τύπος γονέα και αν είμαστε: απαιτητικός/κριτικός, οπαδός, αδιάφορος, υπερπροστατευτικός, γονέας – προπονητής, υποστηρικτικός – το βέβαιο είναι ότι η συμπεριφορά μας συνδέεται με την εξέλιξη και την ανάπτυξη των παιδιών και η συνεισφορά μας  έγκειται στην παροχή υλικής, συναισθηματικής και ψυχολογικής υποστήριξης προς τους νεαρούς αθλητές. Κατά συνέπεια η σωστή συμπεριφορά και αντιμετώπιση μας είναι και βοηθητική και απαραίτητη για τα παιδιά.

Οι πιο συχνές ερωτήσεις που κάνουν συνήθως οι γονείς τόσο στους προπονητές και τον αθλητικό ψυχολόγο, όσο και στις μεταξύ τους συζητήσεις είναι:

  • Ποια είναι η ωφέλιμη ή μη επίδραση του αθλητισμού;
  • Πρέπει το παιδί μου να λαμβάνει μέρος σε αγώνες;
  • Ποια η σημασία της προσπάθειας και της δουλειάς;
  • Ποιο το αντίκτυπο της νίκης και της ήττας;
  • Πρέπει να βλέπει το παιδί μου κάποιον ειδικό και γιατί;
  • Να παρακολουθώ τις προπονήσεις / αγώνες ή όχι; 
  • Ποιά πρέπει να είναι η σχέση μου με τον προπονητή; 

Το παιδί αναμφίβολα μέσα από τη συμμετοχή του στον αθλητισμό έχει τόσο άμεσα (θετική εικόνα σώματος, βελτίωση φυσικής κατάστασης, αποφυγή παχυσαρκίας), όσο και έμμεσα οφέλη (κοινωνικοποίηση, αισθήματα επάρκειας - χαράς, αύξηση αυτοπεποίθησης). Τα αποτελέσματα των ερευνών  της αθλητικής ψυχολογίας  υποστηρίζουν ότι ο αθλητισμός μπορεί να αποτελέσει βοηθητικό παράγοντα και όχι τροχοπέδη, και να επιτρέψει στο παιδί να μάθει πως να διοχετεύει το άγχος του με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορεί να διαχειρίζεται τις διάφορες στρεσογόνες καταστάσεις της ζωής του επιτυχώς. Οι αγώνες αποτελούν αναμφίβολα μια κατάσταση που το παιδί βιώνει διέγερση ή στρες με τη διαφορά ότι δεν νιώθει κάτι χειρότερο από το άγχος  που νιώθει ένα παιδί όταν πρόκειται να γράψει κάποιο διαγώνισμα ή να συμμετέχει σε κάποια άλλη σχολική δραστηριότητα ή παρουσίαση.  Οι προσεκτικά επιλεγμένοι αγώνες με ρεαλιστικούς στόχους και προσδοκίες τόσο από τους γονείς όσο και από τον προπονητή βοηθούν το παιδί να μάθει ότι αθλητισμός σημαίνει ψυχαγωγία και  διασκέδαση ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα. Γιατί και η νίκη και η ήττα αποτελούν στοιχεία της προσπάθειας και της προσωπικότητας του παιδιού και αν αντιμετωπιστούν ως τέτοια τότε συμβάλλουν στη σωστή ανάπτυξή και ολοκλήρωση του!


Ο αθλητικός ψυχολόγος
βρίσκεται δίπλα από το παιδί, το γονέα και τον προπονητή για να «εκπαιδεύσει» και να βοηθήσει όλους τους εμπλεκόμενους να μάθουν μέσω διαφόρων τεχνικών τη σωστή διαχείριση των σκέψεων, γνωστικών διαστρεβλώσεων και καταστάσεων του αθλητισμού με απώτερο σκοπό σε ότι αφορά κυρίως τα παιδιά τόσο τη μεγιστοποίηση της απόδοσης τους όσο και την ολοκλήρωση της προσωπικότητας τους. Στόχος είναι το παιδί να βιώνει χαμηλά αισθήματα έντασης, θλίψης, κόπωσης, σύγχυσης, άγχους και υψηλά επίπεδα ενέργειας, αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης.  Ένα σωστά εκπαιδευμένο παιδί, γίνεται ένας ώριμος έφηβος και ένας ολοκληρωμένος συναισθηματικά ενήλικας.


Η σχέση με των γονιών με τον προπονητή πρέπει να είναι μια σχέση συνεργασίας και όχι αμφισβήτησης. Έχουμε δικαίωμα και υποχρέωση να μοιραζόμαστε τις αγωνίες και τους προβληματισμούς μας με τον προπονητή, να ενημερώνουμε και να ενημερωνόμαστε  για την εξέλιξη και την πορεία του παιδιού μας χωρίς όμως διάθεση παρέμβασης και υπόδειξης από τη στιγμή μάλιστα που ο προπονητής είναι δική μας επιλογή και τον έχουμε εμπιστευτεί. Είναι λάθος να δίνουμε προπονητικές οδηγίες και να διορθώνουμε τεχνικά το παιδί γιατί λαμβάνει μηνύματα που το μπερδεύουν. Είμαστε γονείς και όχι προπονητές -  αυτόν το ρόλο ας τον επωμιστεί κάποιος άλλος.

Παρακολουθήστε το σεμινάριο για το ρόλο του γονέα στον παιδικό αθλητισμό
Προαγωνιστικό άγχος

Το προαγωνιστικό άγχος ή αλλιώς το άγχος πριν τον αγώνα είναι μία από τις σημαντικότερες ψυχολογικές παραμέτρους που επηρεάζουν την έκβαση ενός αποτελέσματος. Ξεκινώντας όμως θα πρέπει να κάνουμε μια διάκριση μεταξύ του Άγχους, του Στρες και της Διέγερσης γιατί πολύ συχνά αυτοί είναι όροι οι οποίοι μπερδεύονται στο μυαλό των αθλητών και θεωρούνται μόνο αρνητικοί.

Το άγχος είναι το συναίσθημα που προκύπτει ως αντίδραση στον τρόπο που ερμηνεύουμε και αξιολογούμε μια κατάσταση (π.χ. αγώνας). Ο αθλητής μπαίνει σε μια κατάσταση στρες την οποία αντιλαμβάνεται ως επικίνδυνη, αρνητική, δύσκολη ή θετικά προκλητική και βιώνει αντίστοιχα eustress ή distress. Σύμφωνα με το μοντέλο του ανασταλτικού ή διευκολυντικού άγχους σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η αντίληψη των αθλητών για την επίδραση του άγχους που παρουσιάζεται στην αρχή ενός αγώνα. Εάν ο αθλητής πιστεύει ότι δεν μπορεί να ελέγξει το άγχος του και ότι θα τον επηρεάσει αρνητικά, τότε αυτό λειτουργεί ανασταλτικά. Αντιθέτως, εάν ο αθλητής θεωρεί ότι μπορεί να ελέγξει τα συμπτώματα του άγχους και να τα χρησιμοποιήσει προς όφελος του, τότε το άγχος ερμηνεύεται ως ένδειξη ετοιμότητας για τον αγώνα – δηλαδή σε διέγερση - και λειτουργεί διευκολυντικά.

Υπό συνθήκες στρες μεταβάλλεται η ισορροπία μεταξύ του Συμπαθητικού Νευρικού Συστήματος (ΣΝΣ) και του Παρασυμπαθητικού Νευρικού Συστήματος (ΠΝΣ). Συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια των στρεσογόνων καταστάσεων η δραστηριότητα του ΣΝΣ αυξάνεται για να προετοιμάσει το σώμα για μια κατάσταση πάλης ή φυγής με συμπτώματα όπως:

  • Αυξημένο καρδιακό σφυγμό
  • Αυξημένη ροή αίματος
  • Απελευθέρωση νοραδρεναλίνης
  • Απελευθέρωση ενδορφινών
  • Αυξημένη δραστηριοποίηση ορμονών στον άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδιος φλοιός

Αποτέλεσμα αυτού είναι η απελευθέρωση γλυκόζης στο αίμα. Πρακτικά όλα αυτά μεταφράζονται στα γνωστά σωματικά συμπτώματα όπως:

  • Καρδιοχτύπι
  • Γρήγορη αναπνοή
  • Τρέμουλο
  • Εφίδρωση
  • Στομαχικά προβλήματα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΥΝΟΟΥΝ ΤΟ ΠΡΟΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΑΓΧΟΣ

  • Φόβος / αμφιβολία για το αποτέλεσμα του αγώνα
  • Χαρακτηριστικά προσωπικότητας (αγχώδης τύπος προσωπικότητας)
    •  Φόβος για αρνητική κοινωνική αξιολόγηση
    •  Φόβος για τραυματισμό
    •  Ελλιπής προετοιμασία
    •  Τελειομανία (perfectionism)            
    •  Απρόοπτες καταστάσεις (αλλαγή ρουτίνας, καθυστέρηση αγώνα κ.α.)
    • Αμφιβολία κατάστασης (αν θα αρχίσει ο αγώνας ή όχι).

Τα συμπτώματα του άγχους τα παρατηρούμε σε Γνωστικό και Σωματικό επίπεδο.

  • ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΓΧΟΣ

Αποτελεί την πνευματική διάσταση του άγχους και προκαλείται:

Από τις αρνητικές προσδοκίες του ατόμου για απόδοση και επιτυχία

Από την αρνητική αυτοαξιολόγηση .

Προκαλεί ανησυχία και επηρεάζει την προσοχή, την καθαρότητα της σκέψης, την αντίληψη & τις νοητικές παραστάσεις και προκαλεί:

Μείωση της ικανότητας συγκέντρωσης της προσοχής

Λάθη

Σύγχυση

Αρνητικές σκέψεις

Φόβος – ταραχή

Πανικός – απώλεια ελέγχου

Διάφορες θεωρίες έχουν υποστηρίξει το ρόλο και τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του άγχους. Η θεωρία του ανεστραμμένου U (inverted U hypothesis) υποστηρίζει ότι μέτρια επίπεδα διέγερσης οδηγούν στην ιδανική απόδοση. Αποκλίσεις προς τα πάνω, δηλαδή υψηλότερη από το φυσιολογικό διέγερση ή προς τα κάτω, δηλαδή χαμηλότερη διέγερση, αναμένεται να προκαλέσουν σταδιακή μείωση της απόδοσης. Ωστόσο σε δραστηριότητες που απαιτούν αδρές ή πολύπλοκες κινήσεις (π.χ. ρυθμική γυμναστική, σκοποβολή) τα υψηλά επίπεδα διέγερσης φαίνεται να μην είναι τόσο βοηθητικά σε αντίθεση με τις δραστηριότητες εκείνες που απαιτούν πιο απλές κινήσεις (π.χ. δρόμοι ταχύτητας).

Η θεωρία του Eatsbrook υποστηρίζει ότι τα χαμηλά επίπεδα σωματικής διέγερσης θα έχουν ως αποτέλεσμα χαμηλή αγωνιστική απόδοση γιατί ο αθλητής θα βρίσκεται στην κατάσταση της απάθειας και του μειωμένου ενδιαφέροντος για τον αγώνα. Ωστόσο η υψηλή αγωνιστική διέγερση θα έχει επίσης ως αποτέλεσμα χαμηλή αγωνιστική απόδοση γιατί ο αθλητής περιορίζει την προσοχή του σε λίγα και ασήμαντα ερεθίσματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα για το παραπάνω εύρημα ήταν ο τελικός των Ολυμπιακών αγώνων το 2004 στην Αθήνα όπου στα 100μ γυναικών η πολύ σπουδαία αθλήτρια Merlin Ottey δεν άκουσε ποτέ το πιστόλι ανάκλησης στην άκυρη εκκίνηση με αποτέλεσμα να τρέξει 60μ. ενώ οι συναθλήτριες της είχαν σταματήσει. Συνέπεια του παραπάνω φυσικά, ήταν στην επανάληψη της κούρσας να χάσει τον αγώνα ενώ ήταν το φαβορί για το χρυσό μετάλλιο. 


Πολυδιάστατη θεωρία του άγχους

Από την άλλη μεριά η  πολυδιάστατη θεωρία του άγχους υποστηρίζει ότι οι αθλητές για να εμφανίσουν την υψηλότερη απόδοση τους στον αγώνα πρέπει να έχουν:

(α) χαμηλά επίπεδα γνωστικού άγχους

(β) μέτρια επίπεδα σωματικού άγχους και

(γ) υψηλά επίπεδα αυτοπεποίθησης

Τα ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν τα παρακάτω:

Το γνωστικό άγχος ξεκινάει σε σχετικά υψηλά επίπεδα και παραμένει σταθερό όσο πλησιάζει ο αγώνας

Το σωματικό ξεκινάει σε χαμηλά επίπεδα και κορυφώνεται όσο πλησιάζει ο αγώνας

Όταν ξεκινήσει ο αγώνας το σωματικό άγχος πέφτει απότομα ενώ το γνωστικό άγχος έχει διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του αγώνα

Εν κατακλείδι θα λέγαμε ότι το προαγωνιστικό άγχος είναι κάτι που επηρεάζει είτε με θετικό είτε με αρνητικό τρόπο τους αθλητές. Η Αθλητική ψυχολογία έχει τα εργαλεία και τις τεχνικές εκείνες οι οποίες βοηθούν στη διαχείριση του άγχους με απώτερο σκοπό τη μεγιστοποίηση της απόδοσης. Η γνωστική αναδόμηση, η εκλογίκευση των γνωστικών διαστρεβλώσεων και η αλλαγή των αρνητικών σκέψεων σε θετικές είναι η βοήθεια που προσφέρει ο ειδικός επιστήμονας στον αθλητή προκειμένου να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

 

References:

Eastbrook, J.A. (1959). The effect of emotion on cue utilazion and the organization of behavior. Psychological review, 66, 183-201.

Endler, N.S. (1978). The interaction model of anxiety: Some possible impications. In D.M.Landers & R.W.Christina (Eds.), Psychology of motor behavior and sport-1977 (pp. 332-351). Champaign, IL: Human Kinetics

Hanin, Y.L. (1980). A study of anxiety in sports. In W.F.Straub (Ed.), Sport Psychology: An analysis of athlete behavior (pp. 236-249). New York: Mouvement Publications

Martens, R., Vealey, R.S., & Burton, D. (1990). Competitive anxiety in sport. Champaign, IL: Human Kinetics

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Wiley.

Seley, H. (1983). The stress concept: Past, present and future. In C. L. Cooper (Ed.), Stress research (pp. 1-20). New York: John Wiley & Sons

Παρακολουθήστε το σεμινάριο για το προαγωνιστικό άγχος
Το παιδί μετά το διαζύγιο

Είναι προφανές ότι ένα ταραχώδες διαζύγιο αποτελεί μια κατάσταση η οποία εγείρει διάφορες συναισθηματικές αντιδράσεις τόσο ανάμεσα στα ενήλικα μέλη μιας οικογένειας αλλά ακόμη περισσότερα ανάμεσα στα παιδιά. Τα παιδιά ακόμη και αν πρόκειται για εφήβους πολλές φορές αισθάνονται υπεύθυνα για το διαζύγιο και τα προβλήματα των γονιών τους με αποτέλεσμα να αντιδρούν άσχημα συναισθηματικά, να αυτοπεριορίζονται, να απομονώνονται από φίλους και γνωστούς ακόμη και σε ακραίες καταστάσεις να προσπαθούν να κάνουν κακό στον εαυτό τους (ασθένεια, ατύχημα, αυτοκτονία) προκειμένου να κρατήσουν τους γονείς ενωμένους.      

Ένα διαζύγιο φέρνει αλλαγές σε ψυχολογικό, οικονομικό, κοινωνικό επίπεδο αλλά και στην καθημερινότητα (αλλαγή σχολείου, σπιτιού, αποχωρισμός συγγενικών προσώπων) κ.τ.λ. Επέρχεται κρίση σε κάθε μέλος της οικογένειας χωριστά, και σε όλη την οικογένεια ταυτόχρονα. Ωστόσο, πιθανότητες για κατάθλιψη εμφανίζουν τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά.

Τα ερευνητικά στοιχεία δείχνουν ότι το 43% των παντρεμένων ζευγαριών σήμερα στην Ελλάδα παίρνουν διαζύγιο, με ποσοστό 75% των αντρών να ξαναπαντρεύονται έναντι 65% των γυναικών.


ΦΑΣΕΙΣ ΔΙΑΖΥΓΙΟΥ

Σε ένα διαζύγιο τόσοι οι σύζυγοι όσο και τα παιδιά περνούν από διάφορες ψυχολογικές και συναισθηματικές μεταπτώσεις οι οποίες χωρίζονται σε:

Α) Οξεία φάση: Έντονες αντιδράσεις από τουλάχιστον έναν σύντροφο, παλινδρόμηση και διαταραχή στη συμπεριφορά και τα συναισθήματα των παιδιών τα οποία βιώνουν θυμό, ανασφάλεια, φόβο, ενοχή, πανικό, πτώση των σχολικών επιδόσεων. Μπορεί να κρατήσει για μεγάλο διάστημα ή να μην σταματήσει ποτέ γιατί οι γονείς δεν θα πάρουν ποτέ διαζύγιο.

Β) Μεταβατική φάση: Σταδιακή αποδέσμευση του ενός γονέα από τον άλλον και αποδοχή των αλλαγών.

Γ) Τελική φάση: Μονογονεϊκή ή καινούργια οικογένεια αν ξαναπαντρευτούν οι γονείς με ενδεχόμενο ένταξης νέων μελών. Προσαρμογή στη νέα κατάσταση.

1ος χρόνος μετά το διαζύγιο :

Ακόμη και το μέλος (σύζυγος) που δεν είναι αρνητικό σε ένα επερχόμενο διαζύγιο μπορεί να βιώνει άγχος, κατάθλιψη, θυμό, αίσθημα απώλειας, απόρριψη, ανεπάρκεια.

Οι ισορροπίες αλλάζουν και για τον πρώτο χρόνο τουλάχιστον τα άτομα προσπαθούν να ξαναβρούν τους ρυθμούς και να ενταχθούν στην καθημερινότητα με τα νέα δεδομένα. Ο γονέας που δεν έχει την επιμέλεια των παιδιών αισθάνεται άγχος για τον πιθανό καινούργιο σύντροφο, νιώθει την έλλειψη των παιδιών και βιώνει αντιφατικά συναισθήματα και αγωνία αναφορικά με την απόφαση του διαζυγίου. Ο σύζυγος που έχει την επιμέλεια των παιδιών υπάρχει περίπτωση να αναγκαστεί να μειώσει τη δουλειά του ενώ το αντίθετο συμβαίνει σε αυτόν που δεν έχει την επιμέλεια αλλά  αναγκάζεται ίσως να πληρώσει κάποια διατροφή.

Επιπλέον, ο σύζυγος που κρατάει τα παιδιά βιώνει υψηλότερα το αίσθημα ευθύνης τους και αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να τα πιέζει περισσότερο επειδή θέλει να πηγαίνουν καλά στο σχολείο και στους βαθμούς ούτως ώστε να μην θεωρηθεί αποτυχημένος, λόγω έλλειψης γονεϊκής ικανότητας. Πολλές φορές μπορεί να υπάρξουν αισθήματα θυμού προς τα παιδιά επειδή θεωρεί πως έδωσε πολλά και τελικά τίποτε δεν πήγε καλά. Τα παραπάνω αισθήματα εντείνονται όταν υπάρχουν κατηγορίες από τα παιδιά ή υποστήριξη στον άλλο γονέα.

Τα παιδιά έχουν σημείο αναφοράς  τους γονείς. Κατά συνέπεια όταν ο γονιός είναι σε αυτήν την κατάσταση το παιδί πανικοβάλλεται γιατί χάνει το πρότυπο του και κλονίζεται η προσωπικότητα του. Πενθεί και τον γονιό που φεύγει αλλά και αυτόν που μένει και τον βλέπει σε αυτή την κατάσταση. Υπάρχουν φορές που ο γονέας στρέφεται στο παιδί για βοήθεια. Χρειάζεται υποστήριξη κάτι που δημιουργεί στο παιδί επιπλέον ευθύνες και άγχος γιατί αναγκάζεται να αντιμετωπίσει μια κατάσταση που του είναι άγνωστη και πέρα από την ηλικία του, υποχρεώνεται έμμεσα να λειτουργήσει ως ενήλικας γι΄αυτό  και πολλές φορές θα δούμε παιδιά χωρισμένων γονιών να είναι πολύ πιο ώριμα από την ηλικία τους, καταθλιπτικά, ή και το εντελώς αντίθετο, ανώριμα και νευρικά γιατί ακριβώς δεν θέλουν να επωμιστούν αυτές τις καινούργιες ευθύνες.

Το παιδί ψάχνει και προσπαθεί πάντα να βρει απαντήσεις στα ερωτηματικά του γιατί να συμβαίνει αυτό και σχεδόν πάντα βρίσκει υπαίτιους. Η σκέψη του παιδιού είναι άσπρο ή μαύρο.

2ος χρόνος μετά το διαζύγιο:

Συνήθως επαναοικοδομείται η σχέση και υπάρχουν μικρότερες συγκρούσεις (εάν βέβαια ακολουθεί μια ήρεμη οικογενειακή ζωή όπου οι γονείς δεν έχουν αρνητική επαφή μεταξύ τους με καβγάδες.


ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Δεν υπάρχουν πολλές μελέτες για βρέφη.

Βραχυπρόθεσμες: Ψυχοσωματικές ασθένειες (νευρικές ανορεξίες, ψυχογενής νανισμός, εκζέματα). Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας χαρακτηρίζονται από έντονο εγωκεντρισμό και συνήθως θεωρούν υπεύθυνο τον εαυτό τους για το διαζύγιο των γονιών τους. Έχουν αυξημένη φαντασία συνεπώς μπορεί να έχουν όνειρα εγκατάλειψης και άγχος. Το άγχος αποχωρισμού εντείνεται με συνέπεια να έχουν παλινδρομήσεις, αναπτυξιακές καθηλώσεις (ενούρηση, ενκόπριση, επιθετικότητα, νευρικότητα, διαταραχές ύπνου, έντονο κλάμα κ.τ.λ.). Το παιδί εκφράζει τη δυσλειτουργία της οικογένειας και την εκφράζει σωματικά. Μπορεί να παρουσιάσει έντονη επιθετικότητα ή έντονη εσωστρέφεια. Μπορεί να νιώθει θυμό ή φόβο. Πολλές φορές παρουσιάζουν την ίδια βίαιη ή εσωστρεφή συμπεριφορά και στο σχολείο.


ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ
:

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες για ανοιχτό πένθος. Αυτό μπορεί να εκφραστεί με υπνοβασία, φαντασιακό παιχνίδι (να μιλάει στον μπαμπά ενώ δεν είναι σπίτι), κλοπή, ψέμα, διαταραχές στις σχέσεις με τους συνομηλίκους, και ψυχοσωματικά προβλήματα τα οποία μπορεί να είναι, πονοκέφαλος, πόνοι στην κοιλιά, εμετοί, διάρροιες, πυρετός ή και με εκφράσεις άγχους που είναι δερματικά προβλήματα όπως η λεύκη, ο λύκος, εκζέματα αλλά και συναισθηματικά προβλήματα όπως κατάθλιψη.

Υπάρχουν και οι περιπτώσεις όπου η μητέρα δεν εκδηλώνει τρυφερότητα για το παιδί της γιατί το θεωρεί υπεύθυνο για το χωρισμό της επειδή νιώθει ότι αφιέρωσε πολύ χρόνο στα παιδιά της και παραμέλησε τον άντρα της, ή αισθάνεται ότι έδωσε πολλά στην οικογένεια και το αποτέλεσμα τελικά δεν τη δικαίωσε.  Σε αυτές τις συνθήκες είναι πολύ πιθανό λόγω της συναισθηματικής φόρτισης, το παιδί να εμφανίσει διάφορα ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Πολλές φορές μετά από ένα διαζύγιο το παιδί μπορεί να αρχίσει να λέει ψέματα για να κάνει τον γονιό να του δώσει σημασία ή να τον κάνει να αισθανθεί καλύτερα αν τον βλέπει πολύ στεναχωρημένο. Π.χ. Η δασκάλα σήμερα μου είπε «μπράβο» χωρίς να του έχει πει.


ΕΦΗΒΟΙ
:

Οι έφηβοι είναι ίσως η πιο δύσκολη κατηγορία. Ο έφηβος μπορεί να αισθάνεται προδομένος, θυμωμένος, να τα βρίσκει όλα μάταια, να έχει απομυθοποιηθεί στα μάτια του το πρότυπο του γονέα, να μην ακούει καμία συμβουλή. Νιώθει και εκφράζει συνέχεια ότι είναι πιεσμένος. Μπορεί να εκφράζει πολύ θυμό και εκδίκηση για τους γονείς γιατί σκέφτεται ότι «δεν είσαι σημαντικός για μένα όπως δεν ήμουν και εγώ σημαντικός για εσάς όταν τσακωνόσασταν μπροστά μου». Επίσης εκφράζει την αγανάκτηση του γιατί νιώθει ότι οι γονείς του διαφωνούσαν συνεχώς και για τα πάντα αλλά όταν είναι να τον πιέσουν συμφωνούσαν από κοινού και τα βρίσκουν και εξέφραζαν τις συγκρούσεις πάνω του.

Η στάση αυτή εκφράζει με έντονο άγχος. Στην πραγματικότητα το παιδί δεν θέλει να χωρίσουν οι γονείς του. Κάποιες φορές το παιδί αντιλαμβάνεται ότι για να μείνουν οι γονείς του μαζί πρέπει το ίδιο να συρρικνώνεται. Να είναι ουσιαστικά αόρατο μέσα στο σπίτι χωρίς να εκφράζει τις ανάγκες του για να μην δημιουργήσει επιπλέον προβλήματα. Αυτό έχεις ως αποτέλεσμα να κλείνεται στον εαυτό του, να μειώνει την προσωπικότητα του, ίσως να διαβάζει περισσότερο ή σε άλλες περιπτώσεις όταν γίνεται κάποιος καβγάς προκειμένου να τον σταματήσει να λιποθυμάει μπροστά στους γονείς ώστε να σταματήσουν τον καβγά και να ασχοληθούν μαζί του. Όλα τα παραπάνω συνήθως γίνονται ασυνείδητα. Ή έναρξη ναρκωτικών ουσιών μπορεί να ξεκινήσει μετά από ένα άσχημο διαζύγιο.

Μακροπρόθεσμες αντιδράσεις:

      Φόβοι για ερωτικές σχέσεις, άγχος στην αρχή της εφηβείας, επιλογή συντρόφου μεγαλύτερης ηλικίας, αποφυγή δέσμευσης κ.τ.λ.


ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΖΥΓΙΟΥ

  • Φύλο  - τα αγόρια είναι πιο ευάλωτα
  • Φύλο γονέα που κρατάει το παιδί σε σχέση με το φύλο του παιδιού.
  • Σχέσεις γονιών.
  • Ποιότητα σχέσεων παιδιού με γονείς πριν το διαζύγιο.

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΕΙΣ:

  • Μιλήστε στα παιδιά από κοινού για τον επικείμενο χωρισμό και για όλες τις αλλαγές που θα φέρει έτσι ώστε να μην αιφνιδιαστούν. Το παιδί αντέχει τις αλλαγές, τις συγκρούσεις δεν αντέχει.
  • Ενθαρρύνετε τα παιδιά να ρωτήσουν και να εκφράσουν τους φόβους τους αναφορικά με τα νέα δεδομένα της οικογένειας.
  • Διαβεβαιώστε το παιδί για τις σχέσεις του και την επαφή του με τον γονέα που φεύγει.
  • Συζητήστε με το παιδί τα πιθανά προβλήματα της καθημερινότητας που θα δημιουργηθούν (ωράρια, μετακινήσεις κ.τ.λ.) και βρείτε από κοινού λύσεις.
  • Αποφύγετε το κατηγορητήριο και την έκφραση παραπόνων για τον άλλον γονιό.
  • Μην του συμπεριφέρεστε σαν να είναι ενήλικος, και μην το επιφορτίζεται με βάρη και ευθύνες που δεν μπορεί να αντέξει, χωρίς ωστόσο να του αποκρύπτεται την αλήθεια και τα προβλήματα της καθημερινότητας. Φροντίστε ο τρόπος να είναι σωστός και σύμφωνος με την ηλικία του παιδιού.
  • Διώξτε τις δικές σας πεποιθήσεις και αρνητικά συναισθήματα για τον σύζυγο και δώστε στα παιδιά τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τον ίδιο τρόπο με τον άλλο γονέα, όπως έκαναν και πριν το διαζύγιο.
  • Προσπαθήστε να κρατήσετε ένα όσο το δυνατόν σταθερό πρόγραμμα δραστηριοτήτων και συνεννοηθείτε με τον πρώην σύζυγο για τη διατήρηση των ισορροπιών σε ότι αφορά στις υποχρεώσεις στα παιδιά (οδική μεταφορά, οικονομική επιβάρυνση)
  • Λύστε μεταξύ σας οι ενήλικοι τα όποια προβλήματα προκύπτουν από το διαζύγιο και μην βάζετε τα παιδιά μεσολαβητές ανάμεσα στους δυο γονείς. Π.Χ. πες στη μητέρα/πατέρα σου ότι την Πέμπτη θα έρθω να σε πάρω

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ:

Το διαζύγιο ξεπερνιέται και δεν είναι πάντα καταστροφικό
. Μπορούν να βγουν θετικά πράγματα από αυτό γιατί διδάσκουμε στα παιδιά με τον τρόπο μας, ότι η ζωή έχει δυσκολίες τις οποίες όμως πρέπει να τις ξεπερνάμε και να προχωράμε μπροστά. Δεν χρειάζεται να καταγραφεί σαν η μεγαλύτερη ατυχία και αποτυχία. Επιπλέον πολλές φορές το διαζύγιο μπορεί αν είναι πιο ευεργετικό από έναν άσχημο γάμο.  

ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ:
Η συστημική ή οικογενειακή θεραπεία ( family therapy) είναι μια πάρα πολύ καλή θεραπεία ωστόσο παρουσιάζει ιδιαιτερότητες με την έννοια ότι πολλές φορές οι γονείς αρνούνται να συναντηθούν. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με τις διάφορες τεχνικές που μπορεί να χρησιμοποιήσει έχει άμεσα και πολύ καλά αποτελέσματα τόσο στα παιδιά όσο και στα ενήλικα μέλη της οικογένειας.

 

References:

Furstenberg, F.R, Nord, C. W., Peterson, J.L., & Zill,N.(1983).The life course of children of divorce: Marital disruption and parental contact. American Sociological Review, 48, 656-668.

Furstenberg, F.F. (1988). Child care after divorce and remarriage. In E.M. Hetherington & J.D. Arasteh (Eds.), Impact of Divorce, Single-Parenting, and Step parenting on Children (pp. 245-261). Hillsdale, NJ: Erlbaum.

Υπάρχει κακοποίηση των αθλητών;

Τα τελευταία είκοσι χρόνια πλήθος ερευνών αναφέρουν  περιστατικά κακομεταχείρισης, (παρε)ενόχλησης ακόμη και απειλών αθλητών/τριων από προπονητές κυρίως, αλλά, και από αθλητικούς παράγοντες και συναθλητές. Πρόσφατα η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή αναγνώρισε τα δικαιώματα των αθλητών για ένα ασφαλές και υγιές αθλητικό περιβάλλον, υποστηρίζοντας ότι όλοι πρέπει να καταγγέλλουν περιστατικά βίας και κακομεταχείρισης όταν αυτά πέφτουν στην αντίληψη τους. Οι ομοσπονδίες οφείλουν να ενημερώνονται και να έχουν ειδικευμένο προσωπικό ώστε να αντιμετωπίζονται τέτοια φαινόμενα.

Το πείραγμα, η ειρωνεία, το χτύπημα, οι κλωτσιές, οι προσβολές, ο σεξισμός, οι φωνές, το μη ενδιαφέρον, η απομόνωση, η επιμονή σε εξαντλητικές δίαιτες, η άρνηση για συνεργασία με ειδικό επιστημονικό προσωπικό, η μη αναγνώριση των δικαιωμάτων του αθλητή, ο εξαναγκασμός για υιοθέτηση συγκεκριμένων συμπεριφορών, η εξαντλητική προπόνηση πέρα από τα όρια και η σύναψη σχέσεων προσωπικών και ερωτικών υπό τη μορφή εκμετάλλευσης, απειλής και πίεσης, είναι μερικά από τα παραδείγματα τα οποία υποδηλώνουν αντίστοιχα κακομεταχείριση, ενόχληση, απειλή και μείωση της προσωπικότητας του αθλητή. Ειδικά στις περιπτώσεις ανηλίκων ατόμων όλα τα παραπάνω έχουν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.

Σε μια έρευνα του Parks το 1995, η οποία αριθμούσε 138 αθλητές ηλικίας από 11-25 ετών αναφέρεται ότι το 47% των αθλητών έχουν δεχτεί ενόχληση με τη μορφή κοροϊδίας, εξευτελισμού και προσβολών ενώ σε ανάλογη Καναδική έρευνα μεταξύ 1100 αθλητών οι οποίοι ανήκαν σε συλλόγους των πανεπιστημίων αναφέρεται ότι το 57% των αθλητών είχαν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση από μεγαλύτερους συναθλητές και προπονητές.

Ως παράγοντες κινδύνου στη βιβλιογραφία αναφέρονται το άθλημα, η εμπιστοσύνη των γονέων προς τον προπονητή, το υπόβαθρο (κουλτούρα) του ίδιου του αθλήματος, ο σεξουαλικός προσανατολισμός αλλά και η προσωπικότητα του αθλητή. Οι συνέπειες από τις προαναφερθείσες συμπεριφορές είναι σοβαρές και πολλές φορές ολέθριες όχι μόνο τη στιγμή που συμβαίνουν, αλλά, και για αρκετά χρόνια μετά. Κατάθλιψη, άγχος, συναισθηματική αστάθεια, επικοινωνιακά προβλήματα, θυμός, βία, διατροφικές διαταραχές, τραυματισμοί, εξουθένωση είναι μερικές από τις συνέπειες που έχουν καταγραφεί στη βιβλιογραφία.

Οι ειδικοί του αθλητισμού έχουν πολύ μεγάλη ευθύνη και θα πρέπει να ενημερώνονται και να ξέρουν πώς να ενεργήσουν σε περιστατικά τέτοιου είδους. Επιπλέον, οι ομοσπονδίες οφείλουν να ενημερώνουν και να ενεργούν προς όφελος των αθλητών, εντάσσοντας στο επιστημονικό τους προσωπικό, συνεργάτες, οι οποίοι είναι γνώστες και οφείλουν να μεριμνούν για τα παραπάνω.


Τι πρέπει να κάνετε σε περίπτωση που αναφερθεί από κάποιον αθλητή περιστατικό κακομεταχείρισης, παρενόχλησης ή απειλής από άλλο άτομο

  • Ακούστε προσεχτικά και ήρεμα αυτά που αναφέρονται. Ο αθλητής έχει καταρχήν ανάγκη να νιώσει ότι εισακούγεται. Καταγράψτε άμεσα τη συζήτηση με όσες περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε για μελλοντική έρευνα πιθανά από τις αρχές.
  • Μερικοί αθλητές έχουν ανάγκη να προστατέψουν τα άτομα από τα οποία δέχτηκαν την παρενόχληση, γιατί είναι άτομα που αγαπούν και εκτιμούν, γι’ αυτό μη σχολιάσετε αρνητικά τα συγκεκριμένα άτομα. Είναι πιθανό ο αθλητής να σταματήσει φοβούμενος το κακό που θα προκαλέσει. Απλά ρωτήστε και καταγράψτε λεπτομερώς.
  • Ενθαρρύνετε τον αθλητή να μιλήσει όσο πιο πολύ μπορεί για αυτά που νιώθει για το όποιο περιστατικό έχει συμβεί προσφέροντας του ένα ασφαλές περιβάλλον.
  • Υπενθυμίστε στο άτομο που έχετε απέναντι σας ότι δεν ευθύνεται για όσα έχουν συμβεί και ότι έπραξε σωστά που σας εμπιστεύτηκε και σας μίλησε. Αναφέρεται το γεγονός και ενημερωθείτε για όλες τις νόμιμες ενέργειες στις οποίες μπορείτε και πρέπει να προβείτε.
  • Παροτρύνετε τον αθλητή/τρια να συμβουλευτεί ειδικό χωρίς να ντρέπεται και να καθυστερεί.

Ακόμη και αν υποψιάζεστε από τα συμπτώματα αλλά δεν σας έχει καταγγελθεί επίσημα γεγονός, οφείλεται να ενημερώσετε τις ειδικές υπηρεσίες και εκείνους που πρέπει, προκειμένου να διερευνήσουν και να επέμβουν έγκαιρα, ειδικά εάν πρόκειται για περιπτώσεις ανηλίκων αθλητών/τριων. Ο αθλητικός ψυχολόγος οφείλει να ενημερώνει τους αθλητές/τριες για τα δικαιώματα τους, να ενισχύει την αυτοπεποίθηση τους και να διαμορφώνει την προσωπικότητα τους, εκπαιδεύοντας τους να έχουν πάντα ως κύριο στόχο την υγιή ανάπτυξη τόσο των σωματικών όσο και των συναισθηματικών  πτυχών του εαυτού τους.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
:

Crooks, C.V.,  &  Wolfe, D.A. (2007).  Child abuse and neglect. In: Mash EJ, Barkley RA, eds. Assessment of Childhood Disorders. 4th ed. New York, NY: Guilford Press; 1–17.

Kirby, S. (1995).  Not in my backyard: sexual harassment and abuse in sport. Can Womens Stud. 15, 58–62.

Ferrington, D.P. (1993). Understanding and preventing bullying. Crime Justice. 17, 381–458.

Smith, M.D. (1974). Significant others’ influence on the assaultive behaviour of young hockey players. Int Rev Sociol Sport. 9, 45–58.

Stirling, A.E., Bridges, E., Cruz, L., & Mountjoy, L. (2011). Canadian Academy of Sport and Exercise Medicine. Clinical Journal of Sport Medicine,  21, 385–391.

Stirling, A,E., & Kerr, G.A. (2009). Abused athletes’ perceptions of the coach-athlete relationship. Sport Society, 12, 227–239.

Valoriote, T.A. (1986).  The development model in Canadian sport. In: Weiss M, Gould D, eds. The 1984 Olympic Scientific Congress Proceedings. Sport for Children and Youth. Chicago, IL: Human Kinetics Publishers, 10, 201–205.

Το μυστικό επιτυχίας ενός αθλητή: Ψυχική αντοχή & Ανθεκτικότητα

Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες στην αθλητική ψυχολογία στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε αυτό που ονομάζουμε «Ψυχική Αντοχή» και «Ψυχική Ανθεκτικότητα» ειδικά για τους αθλητές υψηλού επιπέδου. Είναι πια επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι η μεγιστοποίηση της αθλητικής απόδοσης εξαρτάται όχι μόνο από την προπονητική εξάσκηση αλλά και από τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά του αθλητή. Μικρές διαφορές στα εκατοστά ή στα χιλιοστά του δευτερολέπτου μπορεί να είναι ο παράγοντας εκείνος που θα φέρει τη νίκη ή την ήττα σε έναν αγώνα. Σχεδόν όλοι στην πλειοψηφία τους οι πρωταθλητές έχουν τελειοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τα τεχνικά και φυσικά χαρακτηριστικά τους. Κατά συνέπεια η διαφορά που παρουσιάζουν στην απόδοση τους και η κατάκτηση της πρώτης από τη δεύτερη, της τρίτης από την τέταρτη ή της όγδοης από την ένατη θέση για παράδειγμα, οφείλεται συνήθως σε ψυχολογικούς παράγοντες. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι νικητής είναι εκείνος που έχει μεγαλύτερο έλεγχο του μυαλού του. Οι ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις του πρωταθλητισμού, ο ανταγωνισμός, τα χαμηλά οικονομικά κίνητρα σε κάποια αθλήματα δημιουργούν στους αθλητές στρες, το οποίο κάποιοι μπορούν να το διαχειριστούν σωστά και να ανταπεξέλθουν και κάποιοι άλλοι όχι, με αποτέλεσμα να υπόκεινται σε τραυματισμούς, ανέλπιστες ήττες, χαμηλές επιδόσεις κ.α.

Ο όρος Ψυχική Αντοχή αρχικά χρησιμοποιήθηκε προκειμένου οι επιστήμονες να βρουν τη σχέση μεταξύ της αγχώδους ζωής και της εμφάνισης ασθενειών. Πραγματοποιήθηκε μια έρευνα που αριθμούσε περίπου 2.000 άτομα, τα οποία χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με παρόμοια χαρακτηριστικά και αντιμετώπιζαν πανομοιότυπους στρεσογόνους παράγοντες στην καθημερινότητα τους. Το γεγονός ότι η μία από τις δύο ομάδες παρουσίασε διάφορα θέματα υγείας αποδόθηκε μετά από μετρήσεις, στο διαφορετικό τρόπο που τα άτομα αυτής της ομάδας αντιμετώπιζαν τις καθημερινές δυσκολίες σύμφωνα με την προσωπικότητα τους. Σε κάποιους ανθρώπους η φυσική, πνευματική και ψυχολογική πίεση μπορεί να είναι στοιχεία τα οποία τους δυναμώνουν και τους δίνουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις άγνωστες ικανότητες, τα ψυχικά αποθέματα και τις αρετές που διαθέτουν. Αντίθετα σε κάποιους άλλους η συσσώρευση των δυσκολιών και η δυσκολία αντιμετώπισης τους μπορεί να επιφέρει ασθένειες όπως κατάθλιψη, αυτοάνοσα νοσήματα κ.α.

Τα τρία C’s - Commitment, Control και Challenge – αναφέρονται ως τα χαρακτηριστικά εκείνα τα οποία πρέπει να έχει κανείς προκειμένου να χαρακτηριστεί ως άτομο με Ψυχική Αντοχή. Το Commitment αναφέρεται στην προδιάθεση που έχει το άτομο να βρίσκεται μεταξύ ανθρώπων και γεγονότων και να μην απομονώνεται ή «αποφεύγει» τη ζωή. Το  Control αφορά στην πεποίθηση του ότι μπορεί να επηρεάσει και να ελέγξει το αποτέλεσμα αντί να νιώθει ανήμπορος και το Challenge αφορά στην άποψη του ατόμου ότι μπορεί να επιφέρει την αλλαγή στη ζωή του η οποία μπορεί να είναι τόσο ωφέλιμη όσο και εποικοδομητική. Σε αντίστοιχη έρευνα που έγινε με στρατιώτες βρέθηκε ότι τα άτομα που εμφάνιζαν υψηλή Ψυχική Αντοχή είχαν υψηλότερη κινητοποίηση και χαμηλότερες πιθανότητες να εμφανίσουν μετα-τραυματικό στρες μετά τον Περσικό πόλεμο του Κόλπου.

Από τη άλλη μεριά η Ψυχική Ανθεκτικότητα αναφέρεται στην ικανότητα του αθλητή:

  • Να ανταπεξέρχεται σε δύσκολες / στρεσογόνες καταστάσεις
  • Να επανακάμπτει μετά από αποτυχίες / τραυματισμούς
  • Να επιμένει
  • Να παραμένει ήρεμος / συγκεντρωμένος / με αυτοπεποίθηση.

Η προσωπικότητα είναι ένα μείγμα γενετικών προδιαθέσεων και περιβαλλοντικών επιρροών. Τα εκ γενετής χαρακτηριστικά μας και η επίδραση του περιβάλλοντος αποτελούν τις συνιστώσες της συμπεριφοράς μας η οποία περιλαμβάνει το σταθερό πυρήνα των απόψεων, αξιών και πεποιθήσεων που έχουμε για τον εαυτό μας ο οποίος παραμένει σχετικά ίδιος μετά την παιδική μας ηλικία. Οι αθλητές οι οποίοι παρουσιάζουν υψηλή Ψυχική Αντοχή εμφανίζουν λιγότερους τραυματισμούς ενώ εκείνοι οι οποίοι έχουν υψηλή Ψυχική Ανθεκτικότητα έχουν μεγαλύτερη ανοχή στον πόνο, η οποία πολλές φορές όμως μπορεί να έχει ως αρνητικό παράγοντα τη μη συμμόρφωση με τη θεραπεία. Η Αυτοπεποίθηση, η Σταθερότητα, ο Έλεγχος, η Αποφασιστικότητα, η Αυτοεκτίμηση, οι Θετικές σκέψεις και ο Οραματισμός είναι τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν τον παράγοντα Ψυχική Ανθεκτικότητα. Ο Αθλητικός Ψυχολόγος προκειμένου να βελτιστοποιήσει και να ενδυναμώσει τον αθλητή σε όλα τα παραπάνω χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές με απώτερο σκοπό την ολοκλήρωση του. Μεταξύ προπονητών και κορυφαίων αθλητών υπάρχει διαφορά στις απόψεις για το πόσο ψυχικά ισχυρός είναι ο αθλητής. Παρόλα αυτά η μεταξύ τους συνεργασία και συζήτηση για το πόσο και ποια θεωρεί ο καθένας από τη μεριά του τα ψυχικά μειονεκτήματα του αθλητή είναι ο δρόμος που θα οδηγήσει στην επίλυση τέτοιου είδους διαφορών.

«Το να γνωρίζεις τους άλλους είναι έξυπνο. Το να γνωρίζεις τον εαυτό σου είναι διαφωτιστικό. Το να ελέγχεις τους άλλους απαιτεί δύναμη. Το να ελέγχεις τον εαυτό σου απαιτεί αντοχή» - Lao Tzu (Κινέζος φιλόσοφος).


References:

Coulter, T., Mallett, C., & Gucciardi, D. (2010). Understanding mental toughness in Australian soccer: perceptions of players, parents, and coaches. Journal of Sports Science, 28, 699-716.

Golby, J., Sheard, M., & Lavallee, D. (2003). A cognitive-behavioural analysis of mental toughness in national rugby league football teams. Perception and Motor Skills, 2003, 96, 455-462.

Kobasa, S. (1979). Stressful life events, personality and health: An inquiry into hardiness. Journal of  Personality and Social  Psychology,  37, 1-11.

Sheard, M. (2009).  A cross-national analysis of mental toughness and hardiness in elite university rugby league teams. Perception and  Motor Skills, 109, 213-223.

Ψυχολογικοί παράγοντες & τραυματισμοί

Η πιο συνηθισμένη αντίληψη που κυριαρχεί όταν ένας αθλητής τραυματίζεται είναι η αντίληψη της «ατυχίας». Γνώστες όσο και μη γνώστες του αντικειμένου πολλές φορές τα βάζουν με την κακή τους τύχη ή ακόμη και το κακό «μάτι» όπως συνηθίζεται να λέγεται. Είναι όμως ένας τραυματισμός θέμα τύχης ή ατυχίας ή απλά είναι η φυσική συνέπεια κάποιων καταστάσεων που δεν ελέγχθηκαν τόσο σε προπονητικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο και είχαν σαν κατάληξη το «ατυχές» γεγονός»?

Έρευνες έχουν επισημάνει ότι το 50% των ερασιτεχνών αθλητών υποφέρουν από τραυµατισµούς οι οποίοι τους κρατούν µακριά από τη συµµετοχή τους στη φυσική δραστηριότητα για διάστημα μεγαλύτερο της μίας εβδομάδας. Ταυτόχρονα φαίνεται ότι η επίπτωση των τραυµατισµών είναι τόσο σοβαρή για τα παιδιά και τους νεαρούς ενήλικες που οι τραυµατισµοί αντικατέστησαν τις µεταδοτικές ασθένειες ως τη κυρίαρχη αιτία θανάτου και παράλυσης.   Οι ψυχολογικοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν έναν αθλητή σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει υψηλό κίνδυνο τραυματισμού είναι ποικίλοι και με ιδιαίτερη βαρύτητα ο καθένας. Πιο συγκεκριμένα:

  • Προσωπικότητα
  • Στρες/Αντίδραση στο στρες (αυξημένη μυική ένταση, περιορισμός οπτικού πεδίου, αυξημένη δυνατότητα περισπασμού)
  • Έλλειψη συγκέντρωσης
  • Χαμηλά επίπεδα προσοχής
  • Χαμηλή αυτοπεποίθηση
  • Χαμηλή ψυχική ανθεκτικότητα
  • Αρνητική ψυχική διάθεση
  • Ψυχική εξουθένωση
  • Αρνητικά συναισθήματα (θυμός, κούραση, κακή διάθεση, σύγχυση)
  • Χαμηλή αντοχή στη ματαίωση
  • Κοινωνική υποστήριξη

Οι ερευνητές κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι αθλητές οι οποίοι βιώνουν στρεσογόνες καταστάσεις (αγώνες, σηµαντική προπόνηση, κακή απόδοση κ.α.) και δεν έχουν τις απαιτούµενες ικανότητες να τις αντιµετωπίσουν βρίσκονται σε µεγαλύτερο κίνδυνο τραυµατισµού καθώς προκαλείται µια σειρά αλλαγών στη συγκέντρωση και τη µυϊκή  τάση του ατόµου.  Ο παράγοντας της προσωπικότητας, η ικανότητα αντιµετώπισης (coping resources) και το ιστορικό του στρες (history of stressors), επηρεάζουν την πιθανότητα τραυµατισµού. Σε µία πρόσφατη µελέτη, βρέθηκε ότι το 18% της διάρκειας που χάθηκε εξαιτίας του τραυµατισµού αποδόθηκε σε ψυχολογικούς παράγοντες. Επίσης νεότερα ερευνητικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η αντίληψη για την προσωπική αξία και την αυτοεκτίμηση τείνει να είναι χαμηλότερη για τον τραυματισμένο αθλητή, ενώ, η αυτοπεποίθηση και η αυτό-αποτελεσματικότητα μειώνονται αισθητά.

Ο  προπονητής πρέπει να δίνει  ιδιαίτερη προσοχή στην αντίληψη αυτών των καταστάσεων και να επιδιώκει την πρόληψη των τραυματισμών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί εάν έχει στενή προσωπική σχέση με τους αθλητές και αν υπάρχει γενικότερα  σχέση εμπιστοσύνης. Οφείλει να είναι γνώστης των καταστάσεων που περνάει ο αθλητής εντός και εκτός αγωνιστικού χώρου, να δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε τυχόν αλλαγές της συμπεριφοράς του αθλητή, να μπορεί να τις αιτιολογήσει ή αν χρειαστεί να προσφέρει τη βοήθεια του για να ξεπεραστούν.

Μετά από έναν τραυματισμό η αγωνία τόσο των προπονητών όσο και των αθλητών αποτυπώνονται τόσο σε φυσικούς (επανατραυματισμός, επαναφορά τεχνικής, επαναφορά καλής αγωνιστικής κατάστασης), όσο και σε κοινωνικούς παράγοντες (απομόνωση από συμπαίκτες, αντικατάσταση του παίκτη στην ομάδα, μείωση οικονομικών προνομίων, σύγκριση με συναθλητές, ψυχολογική πίεση για επαναφορά).

Για την αντιμετώπιση ενός τραυματισμού, ο αθλητής εκτός από την ιατρική στήριξη πρέπει να δώσει βάρος και στην  ψυχολογική στήριξη. Η επαναφορά από τον τραυματισμό εξαρτάται από το μέγεθος του τραυματισμού, την προσωπικότητα του αθλητή αλλά και την θετική αντιμετώπιση από το περιβάλλον του και από τον ίδιο. Ο ρόλος του ειδικού – αθλητικού ψυχολόγου στην αποκατάσταση κάποιου τραυματισμού είναι εξαιρετικά σημαντικός. Ο ψυχολόγος βοηθάει τον αθλητή

  • Να κάνει γνωστική αναδόμηση και να αλλάξει διάθεση και σκέψεις
  • Να χειριστεί το στρες που προκαλεί ένας τραυματισμός
  • Να επανακαθορίσει στόχους
  • Να αναπτύξει θετική ανατροφοδότηση
  • Να χρησιμοποιήσει τεχνικές θετικού αυτοδιαλόγου, νοερής απεικόνισης και χαλάρωσης
  • Να αυξήσει τα εσωτερικά του κίνητρα

Αποτελέσµατα ερευνών έδειξαν ότι οι αθλητές που χρησιµοποίησαν στρατηγικές όπως, καθορισµό στόχων, αυτο-οµιλία και νοερή απεικόνιση είχαν μεγαλύτερη επιµονή στο πρόγραµµα αποκατάστασης και γρηγορότερη ανάρρωση. Πιο συγκεκριµένα, βρέθηκε ότι η παρακίνηση ήταν ένα σηµαντικό εργαλείο για τη συµµόρφωση µε το πρόγραµµα άσκησης που οι αθλητές έπρεπε να εκτελέσουν στο σπίτι. Πιο πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η ψυχολογική παρέµβαση έχει θετική επιρροή στην αποκατάσταση αθλητικών τραυµατισµών, στη διάθεση του ατόµου κατά την αποκατάσταση, στην επιτυχή αντιµετώπιση και στην αποκατάσταση της αυτοπεποίθησης.

Κλείνοντας πρέπει να τονιστεί ότι ακόμη και μετά από έναν τραυματισμό μπορεί να προκύψουν διάφορα οφέλη για τον αθλητή και αυτά έχουν να κάνουν με την αύξηση της ψυχικής ανθεκτικότητας, την ανάπτυξη της προσωπικότητας μέσα από δύσκολες καταστάσεις, την εκμάθηση διαχείρισης του στρες, την αύξηση της αυτό-αποτελεσματικότητας, όπως, επίσης, και την αύξηση των εσωτερικών κινήτρων.

Διαφορές στην αυτοπεποίθηση σε σχέση με το φύλο

Εάν προσπαθούσαμε να δώσουμε έναν ορισμό στον όρο αυτοπεποίθηση θα λέγαμε ότι είναι το αίσθημα εκείνο που κάνει έναν αθλητή ή έναν άνθρωπο να νιώθει μεγάλο βαθμό εμπιστοσύνης στον εαυτό του, στο έργο που πρόκειται να εκτελέσει και στα αποτελέσματα που θα έχει σύμφωνα πάντα με τις ικανότητες του.  Η αυτοπεποίθηση χωρίζεται σε δύο κατηγορίες. Σε γενική που θεωρείται ως γενικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας ενός ατόμου και σε ειδική κατά περίσταση ή αυτοπεποίθηση κατάστασης.

Ο Bandura, η Harter και η Vealey έχουν αναπτύξει θεωρίες σχετικά με τα μοντέλα της αυτοπεποίθησης και τον αγωνιστικό αθλητισμό.

Για πολλούς αιώνες οι γυναίκες ήταν αποκλεισμένες από τον αγωνιστικό αθλητισμό εξαιτίας της «ιδιαιτερότητας» της γυναικείας φύσης τους η οποία για τους περισσότερους θεωρούνταν ότι δεν μπορούσε να ανταπεξέλθει σε δύσκολες συνθήκες πρωταθλητισμού. Ήταν μόλις το 1972 όταν στις Η.Π.Α. θεσπίστηκε νόμος να μην γίνονται διακρίσεις μεταξύ γυναικών και αντρών.

Από τότε και ύστερα πολλές έρευνες έχουν διεξαχθεί προκειμένου να μετρήσουν και να καταγράψουν δεδομένα σχετικά με την αυτοπεποίθηση και πώς αυτή εκδηλώνεται στα δύο φύλα.

Τα τελευταία ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι οι γυναίκες επηρεάζονται αρκετά από την φύση και τα χαρακτηριστικά του έργου. Εάν πρόκειται για παράδειγμα να εκτελέσουν ένα έργο με «αντρικά» χαρακτηριστικά (όπως π.χ. body building), το πιθανότερο είναι ότι θα εκδηλώσουν μειωμένη αυτοπεποίθηση σε σχέση με τους άντρες. Ωστόσο αυτό ενέχει και διαφοροποιήσεις μιας και τα τελευταία χρόνια, οι συνθήκες και τα πρότυπα έχουν αλλάξει αφού πια αθλήματα ή αγωνίσματα που ήταν «άβατο» για τις γυναίκες έχουν πια αποκτήσει «άρωμα γυναίκας» και μάλιστα με μεγάλες επιδόσεις (βλ. τριπλούν, ποδόσφαιρο, σφύρα κ.τ.λ.).

Έναν δεύτερο παράγοντα που έχουν εντοπίσει οι επιστήμονες είναι αυτός της σαφήνειας των οδηγιών. Δηλαδή οι γυναίκες φαίνονται να χρειάζονται σαφείς οδηγίες και ανατροφοδότηση σχετικά με το έργο που έχουν να εκτελέσουν προκειμένου να εκδηλώσουν τα ίδια επίπεδα αυτοπεποίθησης σε σχέση με τους άντρες.

Τέλος οι γυναίκες φαίνεται να λειτουργούν με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση όταν βασικός στόχος είναι η συνεργασία και όχι ο ανταγωνισμός. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι προπονητές αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν περισσότερα θέματα με γυναίκες αθλήτριες παρά με άντρες είτε πρόκειται για ατομικά ή ομαδικά αθλήματα.  

 

References

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological review, 84, 191-205.

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: The exercise of control. San Francisco, CA: Freeman.

Harter, S. (1978). Effectance motivation reconsidered: Towards a developmental model. Human Development, 21, 34-64.

Vealey, R. S. (1986). Conceptualization of sport-confidence and competitive orientation: Preliminary investigation and instrument development. Journal of Sport  psychology, 8, 221-246.

Η ήττα μπορεί να μας κάνει καλύτερους αθλητές

«Στη διάρκεια της καριέρας μου έχασα 9.000 σουτ και έφυγα από το γήπεδο με σκυμμένο κεφάλι επειδή είχαμε χάσει με ντροπιαστικό αποτέλεσμα πάνω από 300 φορές. Είκοσι έξι φορές έχασα την πιο κρίσιμη – τελευταία μπαλιά του αγώνα. Το ότι έχω αποτύχει τόσες πολλές φορές αποτελεί τη μεγαλύτερη αθλητική μου επιτυχία». 

Τα παραπάνω λόγια δεν ανήκουν σε κάποιον τυχαίο αθλητή, αλλά σε έναν από τους σπουδαιότερους μπασκετμπολίστες του κόσμου – τον Μάικλ Τζόρνταν και ορίζουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη σημασία της ήττας για την καριέρα και τη μεγιστοποίηση της απόδοσης ενός αθλητή. Υπάρχουν σε όλα τα αθλήματα, εκατοντάδες περιστατικά αθλητών πολύ υψηλού επιπέδου όπου πήγαιναν ως φαβορί σε κάποιο αγώνα ο οποίος τελικά εξελίχθηκε σε πανωλεθρία.

Η αποτυχία και η ήττα αν αντιμετωπιστούν σαν μια διαδικασία μάθησης και χρησιμοποιηθούν γνωστικά ως δίαυλος αυτό-βελτίωσης και ωρίμανσης, είναι βέβαιο ότι μόνο θετικά αποτελέσματα μπορούν να επιφέρουν στην αθλητική πρόοδο του ατόμου. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι αθλητές έχουν απογοητευτεί τόσο πολύ από ένα κακό αποτέλεσμα ώστε έχουν φτάσει σε σημείο να εγκαταλείψουν ακόμη και τον αθλητισμό επειδή έχουν αισθανθεί ανίκανοι και ανήμποροι να υπερασπιστούν το ταλέντο τους και την όλη προσπάθεια τους.

Το να επανέρχεσαι μετά από μια οδυνηρή ήττα ή μετά από ένα κακό αποτέλεσμα αγώνα είναι αυτό που οι Αθλητική Ψυχολογία ονομάζει Ψυχική Ανθεκτικότητα και εστιάζεται στο:

  • Να ανταπεξέρχομαι σε δύσκολες / στρεσογόνες καταστάσεις
  • Να επανακάμπτω μετά από αποτυχίες / τραυματισμούς
  • Να επιμένω
  • Να παραμένω ήρεμος / συγκεντρωμένος / με αυτοπεποίθηση

Σημαντικό είναι να γνωρίζει ο αθλητής τις αιτίες που τον οδήγησαν στην ήττα. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος ώστε να μην επαναλάβει τα ίδια λάθη και να μπορέσει να αξιοποιήσει προς όφελος του τις συνθήκες που τον οδήγησαν στο άσχημο αποτέλεσμα. Η απόδοση της ήττας στην «κακή τύχη», στην «άσχημη αθλητική μέρα» ή σε εξωτερικούς παράγοντες όπως ο διαιτητής, ο καιρός ή ο «Ερμής» που ήταν ανάδρομος μόνο εκλογίκευση και σοβαρή αθλητική πρακτική δεν αποτελεί. Προκειμένου λοιπόν να μετατρέψετε την ήττα σε θετική για εσάς ανατροφοδότηση και να τη χρησιμοποιήσετε προς όφελος σας υιοθετήστε τα παρακάτω:

  • Αποδεχτείτε το γεγονός ότι δεν υπάρχει αθλητισμός χωρίς αποτυχίες και χρησιμοποιήστε τις ήττες σαν ευκαιρίες προκειμένου να μάθετε από αυτές
  • Μην αποφεύγετε την ευθύνη των λαθών ή αποτυχιών σας, ωστόσο, μην μένετε καθηλωμένοι στην απογοήτευση
  • Μετατρέψτε στο μυαλό σας το άσχημο αποτέλεσμα από απειλή σε πρόκληση
  • Κάντε ανατροφοδότηση με το πέρας του χαμένου αγώνα, βρείτε τι έφταιξε και επαναπροσδιορίστε τους στόχους της επόμενης ημέρας
  • Παραμείνετε θετικοί στη σκέψη ότι μπορείτε να επανακάμψετε παρά την όποια δυσκολία και συνεχίστε να προσπαθείτε για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα

References:

Derakshan, N., & Eysenck, M.W. (2010). Introduction to the special issue: Emotional states, attention, and working memory. Cognition and Emotion, 24, 189–199.

Higgins, J.P.T., & Green, S. (updated March 2011). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions: version 5.1.0 The Cochrane Collaboration, 2011. http://​handbook.​cochrane.​org/​. Accessed 21 Jan 2015.

Kingston, K., & Hardy, L. (1997). Effects of different types of goals on processes that support performance. The Sport Psychologist, 11, 277 – 293.

Θέτοντας στόχους

Το να θέτεις στόχους αποτελεί μια πολύ εποικοδομητική αλλά και δύσκολη τακτική για τους αθλητές, ανεξαρτήτου ηλικίας, αθλήματος και επιπέδου. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες οι αθλητικοί ψυχολόγοι έχουν ασχοληθεί πάρα πολύ με τον τρόπο και τα αποτελέσματα που έχει στην απόδοση η τοποθέτηση στόχων. Σε ποσοστό πάνω από 90%, όλες οι έρευνες συγκλίνουν στο γεγονός ότι η τοποθέτηση στόχων ή αλλιώς «στοχοθεσία» επηρεάζει την απόδοση και βοηθάει τόσο στη διαχείριση του άγχους όσο και στην αύξηση της αυτοπεποίθησης και της παρακίνησης.

Με τον όρο στόχος εννοούμε έναν «αντικειμενικό σκοπό ή ενέργεια» ο οποίος/α πρέπει να επιτευχθεί σε «συγκεκριμένο χρόνο». Οι στόχοι μπορεί να τίθενται στην προπόνηση ή και στον αγώνα, να είναι βραχυπρόθεσμοι ή και μακροπρόθεσμοι, να είναι στόχοι αποτελέσματος π.χ. να κερδίσω κάποιον αγώνα ή και στόχοι απόδοσης π.χ. να βελτιώσω την προσωπική μου ικανότητα και να βελτιωθώ σας αθλητής. Είναι σαφές ότι εκφράσεις όπως «πάμε γερά» ή «παίξε/τρέξε/αγωνίσου δυνατά» καθώς, επίσης, και αποσπασματικοί στόχοι οι οποίοι δεν έχουν προγραμματισμό, δομή, σκοπό και διάρκεια δεν αποτελούν προφανώς στοχοθεσία και δεν έχουν αποτέλεσμα στην απόδοση του αθλητή.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η στοχοθεσία επικεντρώνει την προσοχή του ασκούμενου σε συγκεκριμένες και σημαντικές πτυχές του έργου που έχει να επιτελέσει. Π.χ. βελτίωση της τοποθέτησης του πέλματος στο έδαφος κατά τη διάρκεια δρόμου μεγάλης απόστασης. Επιπλέον βοηθούν τον ασκούμενο να αυξήσει την προσπάθεια του τόσο σε καθημερινή βάση αλλά και μακροπρόθεσμα. Τέλος έχει αποδειχτεί ότι θέτοντας στόχους οι αθλούμενοι αναπτύσσουν καινούριες στρατηγικές και γνώσεις αναφορικά με το άθλημα τους.

Σύμφωνα με την κοινωνιο-γνωστική θεωρία οι καθημερινοί, επιτεύξιμοι, ρεαλιστικοί και τελικά σωστά τοποθετημένοι στόχοι οδηγούν σε μείωση του άγχους, αύξηση της προσπάθειας και της αυτοπεποίθησης, μεγαλύτερη προσωπική ικανοποίηση, υψηλότερα επίπεδα προσοχής και προσπάθειας και τελικά βελτίωση της απόδοσης.

Προκειμένου όμως η παραπάνω τακτική να έχει θετικές αλλαγές στην απόδοση είναι πολύ σημαντικό να τηρούνται βασικές αρχές και κανόνες όπως:

  • Θέστε συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους
    Οι αόριστοι και μη μετρήσιμοι στόχοι δημιουργούν κλίμα αμφιβολίας και εύκολης εγκατάλειψης της προσπάθειας του αθλητή. Η βελτίωση και η ανατροφοδότηση που πρέπει να παίρνει ο αθλητής προκειμένου να συνεχίζει με την ίδια ένταση και πάθος την προσπάθεια του πρέπει να αποδεικνύεται.
  • Θέστε ρεαλιστικούς και επιτεύξιμους στόχους
    Μην υπερβάλλετε στις προσδοκίες των στόχων αλλά ούτε και να βάζετε στόχους χαμηλότερους των ικανοτήτων σας. Και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα δεν θα σας ικανοποιήσει και θα εγκαταλείψετε την προσπάθεια.
  • Θέστε βραχυχρόνιους αλλά και μακροχρόνιους στόχους
    Οι στόχοι πρέπει να είναι καθημερινοί, εβδομαδιαίοι, μηνιαίοι και ετήσιοι. Με αυτόν τον τρόπο είναι πιο εύκολο να αναπροσαρμοστούν, να αξιολογηθούν και να επανακαθοριστούν σε περίπτωση μη επίτευξης τους προκειμένου να φτάσουμε στο αποτέλεσμα που θέλουμε.
  • Θέστε στόχους απόδοσης αλλά και αγώνων
    Οι στόχοι πρέπει να αφορούν και την προσωπική μας βελτίωση αλλά και το αποτέλεσμα του αγώνα. Τις περισσότερες φορές αυτά είναι κομμάτια άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους.
  • Θέστε θετικούς και όχι αρνητικούς στόχους
    Είναι καλύτερο να σκέφτεστε «τι πρέπει να κάνετε σωστά» και όχι «τι κάνετε λάθος». Εστιάστε στο θετικό κομμάτι της προσπάθειας σας και βάλτε στόχους θετικούς και όχι αρνητικούς.
  • Θέστε ημερομηνίες
    Καταγράψτε με συγκεκριμένες ημερομηνίες τους στόχους σας. Αυτό θα σας βοηθήσει στο να ελέγχετε με απόλυτη ακρίβεια την επίτευξη τους.
  • Αναγνωρίστε τις στρατηγικές που σας οδήγησαν στη επίτευξη των στόχων σας.
    Η επιτυχημένη διαδικασία και πορεία προς την επίτευξη των στόχων σας μπορεί να είναι ένα σημαντικά βοηθητικό πρωτόκολλο που θα μπορείτε να ακολουθήσετε για το πώς θα δουλέψετε την επόμενη φορά προκειμένου να φτάσετε στο επιθυμητό αποτέλεσμα.
  • Δεσμευτείτε στους στόχους σας, κάνετε επανακαθορισμό και επαναξιολόγηση τους.
    Οι στόχοι τοποθετούνται για να επιτευχθούν. Όσο δύσκολοι και αν φαίνονται κάποιες φορές σε μακροχρόνιο επίπεδο οφείλεται να δεσμευτείτε σε αυτούς και να προσπαθήσετε όσο το δυνατόν περισσότερο για να τους καταφέρετε.


References:

Kingston, K., & Hardy, L. (1997). Effects of different types of goals on processes that support performance. The Sport Psychologist, 11, 277 – 293.

Kingston, K., & Wilson, K. (2009). The application of goal setting in sport. In S. Mellalieu, & S. Hanton (Eds.), Advances in applied sport psychology: A review (pp. 75e123). Abingdon, UK: Routledge.

Mullen, R., & Hardy, L. (2010). Conscious processing and the process goal paradox. Journal of Sport & Exercise Psychology, 32, 275 – 297.

Η επίδραση των αρνητικών συναισθημάτων στην αθλητική απόδοση

Δεν είναι λίγες οι φορές που οι αθλητές αναφέρουν ότι χάθηκε κάποιος αγώνας ή εμφάνισαν μειωμένη απόδοση εξαιτίας του αισθήματος του θυμού που ένιωσαν με συνέπεια την απόσπαση και την εστίαση της προσοχής τους σε λάθος στόχο. Επιπλέον πολλές φορές και ως θεατές έχουμε διακρίνει διάφορα περιστατικά θυμού, οργής ακόμη και βίας στους αγωνιστικούς χώρους τα οποία ξεκινούν από τον άμεσα εμπλεκόμενο που είναι ο αθλητής, με οδυνηρές συνέπειες κάποιες φορές, με χαρακτηριστικότερη ίσως περίπτωση αυτή του Μπόμπαν Γιάνκοβιτς, αλλά και του Ζιντάν στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 2006 μεταξύ Γαλλίας και Ιταλίας.  


Διάφορα θεωρητικά μοντέλα έχουν αναδείξει την επίδραση των συναισθημάτων τόσο στις γνωστικές διαστρεβλώσεις των αθλητών όσο και στην επιρροή των επιπέδων της προσοχής με συνέπεια τη χαμηλότερη απόδοση. Αρκετές έρευνες στο χώρο της αθλητικής ψυχολογίας και όχι μόνο, έχουν δείξει ότι τα συναισθήματα επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τη σκέψη και κατ’ επέκταση τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Αρνητικά συναισθήματα όπως ο θυμός και η οργή φαίνεται να έχουν ανασταλτικό χαρακτήρα στη ζωή του αθλητή και να του δημιουργούν προβλήματα τόσο στην τοποθέτηση στόχων όσο και στη μεγιστοποίηση της απόδοσης του.


Συνέπεια των παραπάνω είναι να υπάρχει αρνητική διάθεση στην καθημερινή αθλητική διαδικασία, τόσο μέσα στο γήπεδο, όσο και στις διαπροσωπικές σχέσεις με τον προπονητή και τους συναθλητές. 


Η σωστή αξιολόγηση των γεγονότων, η ρύθμιση και ο έλεγχος των συναισθημάτων με στόχο τη μείωση της έντασης και την ισορροπημένη συναισθηματική κατάσταση τόσο στην προπόνηση όσο και στους αγώνες μόνο θετική επίδραση μπορούν να έχουν στην προπονητική διαδικασία. Ειδικότερα στους νεαρούς αθλητές ο θυμός φαίνεται να έχει καθοριστική επιρροή στη σκέψη, την αντίδραση  και την αθλητική απόδοση. Το να κατανοήσει κανείς πως επιδρούν τα συναισθήματα στο μυαλό και κατ’ επέκταση στη συμπεριφορά των αθλητών και ειδικά των νεαρών σε ηλικία ατόμων είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να εφαρμοστούν κατάλληλες στρατηγικές διαχείρισης των συναισθημάτων, να αναδιατυπωθούν δυσλειτουργικές σκέψεις με απώτερο σκοπό τη μεγιστοποίηση της απόδοσης και τη βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις ιδιαιτερότητες, το αθλητικό επίπεδο και τα χαρακτηριστικά του αθλητή καθώς, επίσης και τη φύση του αθλήματος.

Βιβλιογραφία

Eysenck, M.W., & Derakshan, N. (2011). New perspectives in attentional control theory. Personality and Individual Differences, 50, 955–960.

Eysenck, M.W., Derakshan, N., Santos, R., & Calvo, M.G. (2007). Anxiety and cognitive performance: Attentional control theory. Emotion, 7(2), 336–353.

Baumeister, R.F., Vohs, K.D., DeWall, C.N., & Zhang, L.Q. (2007). How emotion shapes behavior: Feedback, anticipation,and reflection, rather than direct causation. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 167–203.

Derakshan, N., & Eysenck, M.W. (2010). Introduction to the special issue: Emotional states, attention, and working memory. Cognition and Emotion, 24, 189–199.

Gable, P.A., & Harmon-Jones, E. (2008). Approach-motivated positive affect reduces breadth of attention. Psychological Science, 19(5), 476–482.

Gable, P.A., & Harmon-Jones, E. (2010). The motivational dimensional model of affect: Implications for breadth of attention, memory, and cognitive categorisation. Cognition & Emotion, 24(2), 322–337.

Krane, V., & Williams, J.M. (2006). Psychological characteristics of peak performance. In J. M. Williams (Ed.), Applied sport psychology: Personal growth to peak performance (5th ed., pp. 204–224). New York, NY: McGraw-Hill Companies.

McCarthy P, Allen, S., &  Jones, M. (2012). Emotions, cognitive interference, and concentration disruption in youth sport. Journal of Sports Sciences, 31(5), 505-515.

Σκέψεις και συναισθήματα σε ένα Μαραθώνιο δρόμο

Διάφορα θεωρητικά μοντέλα έχουν αναδείξει την επίδραση των σκέψεων και των συναισθημάτων τόσο στις γνωστικές διαστρεβλώσεις των αθλητών όσο και στην επιρροή των επιπέδων της προσοχής με συνέπεια τη χαμηλότερη απόδοση. Αρκετές έρευνες στο χώρο της αθλητικής ψυχολογίας και όχι μόνο, έχουν δείξει ότι τα συναισθήματα επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τη σκέψη και κατ’ επέκταση την απόδοση των αθλητών. Αρνητικά συναισθήματα όπως η απογοήτευση, η αμφιβολία για το αποτέλεσμα, ο θυμός και η οργή φαίνεται να έχουν ανασταλτικό χαρακτήρα στη ζωή και την απόδοση του αθλητή και να του δημιουργούν προβλήματα τόσο στην τοποθέτηση στόχων όσο και στην επίτευξη ατομικού ρεκόρ. Συνέπεια των παραπάνω είναι να υπάρχει αρνητική διάθεση στην καθημερινή αθλητική διαδικασία, τόσο μέσα στο γήπεδο, όσο και στις διαπροσωπικές σχέσεις με τον προπονητή και τους συναθλητές.

Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας για ένα μαραθώνιο θα συμβούν αρκετά γεγονότα που ο κάθε αθλητής θα τα αξιολογήσει διαφορετικά και θα τα καταχωρήσει στη μνήμη του είτε ως εμπόδια για το αποτέλεσμα που θέλει να επιτύχει είτε ως κίνητρο για αυτό-βελτίωση και ρεκόρ. Π.χ, ένας τραυματισμός κατά τη διάρκεια της χρονιάς μπορεί να αποτελέσει τη δικαιολογία για κάποιον να μην συμμετάσχει καν στο μαραθώνιο, ενώ για κάποιον άλλον αθλητή να είναι η κινητήριος δύναμη για να προσπαθήσει περισσότερο προκειμένου να καλύψει το χαμένο έδαφος αν θέλει να εκπληρώσει το όνειρο του.

Πολλές προφορικές μαρτυρίες σπουδαίων μαραθωνοδρόμων αναφέρουν ότι το πρωί του αγώνα ή κατά την έναρξη του, αισθάνονταν τόσοι άτονοι και νωθροί που δεν πίστευαν ποτέ ότι θα πήγαιναν καλά στη συγκεκριμένη διοργάνωση. Και όμως αυτός ήταν ο αγώνας που έκαναν ατομικό ρεκόρ. Αν ο αθλητής εστιάσει σε ότι αρνητικό έχει συμβεί κατά τη διάρκεια της χρονιάς και θεωρήσει τον εαυτό του ελλιπώς προετοιμασμένο είναι βέβαιο ότι θα βιώσει αρνητικά συναισθήματα και θα έχει χαμηλότερη απόδοση από αυτή που θα μπορούσε να έχει στο συγκεκριμένο αγώνα αν είχε «παραμείνει» στο θετικό κομμάτι που συμπεριλαμβάνει την  προσπάθεια του και τη θέληση του για ρεκόρ.

Η σωστή αξιολόγηση των γεγονότων, η ρύθμιση και ο έλεγχος των συναισθημάτων με στόχο τη μείωση της έντασης και την ισορροπημένη συναισθηματική κατάσταση τόσο στην προπόνηση όσο και στους αγώνες μόνο θετική επίδραση μπορούν να έχουν στην προπονητική και την αγωνιστική διαδικασία. Το να κατανοήσει κανείς πως επιδρούν τα συναισθήματα στο μυαλό και κατ’ επέκταση στη συμπεριφορά των αθλητών - επαγγελματιών και μη - είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να εφαρμοστούν κατάλληλες στρατηγικές διαχείρισης των συναισθημάτων, να αναδιατυπωθούν δυσλειτουργικές σκέψεις με απώτερο σκοπό τη μεγιστοποίηση της απόδοσης και τη βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τις ιδιαιτερότητες, το αθλητικό επίπεδο και τα χαρακτηριστικά του αθλητή καθώς, επίσης και τη φύση του αθλήματος.

Οι στρατηγικές αντιμετώπισης και οι επιρροές που ασκούν στους αθλητές/τριες είναι ένα θέμα το οποίο απασχολεί αρκετά τους ερευνητές τα τελευταία χρόνια. Οι αθλητές συνήθως χρησιμοποιούν δύο ειδών στρατηγικές προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες που μπορεί να παρουσιάζει ένας μαραθώνιος ή οποιοδήποτε άλλο αγωνιστικό γεγονός: (α) στρατηγικές που επικεντρώνονται στο πρόβλημα και (β) στρατηγικές που επικεντρώνονται στο συναίσθημα. Οι πιο ενδεδειγμένες στρατηγικές, είναι εκείνες που επικεντρώνονται στο πρόβλημα και όχι στην αποφυγή του μέσω του συναισθήματος.

   Φράσεις όπως:

  • Θα προσπαθήσω να σκεφτώ ένα εναλλακτικό σχέδιο προκειμένου να καλύψω αυτή μου την αδυναμία…
  • Γνωρίζω και έχω αποδεχτεί ότι ο τραυματισμός μου δεν με άφησε να κάνω τα χιλιόμετρα που έπρεπε στην προπόνηση αλλά έχω καλύψει το συγκεκριμένο κενό κάνοντας….
  • Η προσπάθεια μου καθόλη τη διάρκεια της χρονιάς ήταν πολύ σημαντική και μπορώ να επιτύχω το ρεκόρ που……
  • Έστω και αν κατά τη διάρκεια της χρονιάς συνέβησαν γεγονότα που με έβγαλαν εκτός προγράμματος είμαι ικανός να ….

είναι προτιμότερες για τη ψυχολογία μας από φράσεις όπως:

  • Ø Το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται από εμένα αλλά από άλλους παράγοντες όπως….
  • Ø Δεν μου αρέσει να το συζητάω….
  • Ø Αισθάνομαι ότι δεν μπορώ να ελέγξω το αποτέλεσμα….

   Να θυμάστε πάντα ότι ο αγώνας αποτελεί πάντα μια σωματική, πνευματική και ψυχική πρόκληση την οποία αν την αντιληφθούμε ως ευκαιρία για αυτό-πραγμάτωση και δυνατότητα για να ξεπεράσουμε τα όρια μας είναι βέβαιο ότι θα ευχαριστηθούμε  τη συμμετοχή μας και θα ξεπεράσουμε τα όρια μας σε τέτοιο σημείο που δεν θα μπορούσαμε ποτέ να υπολογίσουμε.

Βιβλιογραφία

Baumeister, R.F., Vohs, K.D., DeWall, C.N., & Zhang, L.Q. (2007). How emotion shapes behavior: Feedback, anticipation,and reflection, rather than direct causation. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 167–203.

Derakshan, N., & Eysenck, M.W. (2010). Introduction to the special issue: Emotional states, attention, and working memory. Cognition and Emotion, 24, 189–199.

Gable, P.A., & Harmon-Jones, E. (2008). Approach-motivated positive affect reduces breadth of attention. Psychological Science, 19(5), 476–482.

McCarthy P, Allen, S., &  Jones, M. (2012). Emotions, cognitive interference, and concentration disruption in youth sport. Journal of Sports Sciences, 31(5), 505-515.

Παρακολουθήστε το σεμινάριο για τις σκέψεις και τα συναισθήματα σε ένα Μαραθώνιο δρόμο

  • Sport Event
  • Recreation Fitness Team
  • Lifergo